Yapay Zekâ Tıbbi Görsellerde Yanıltıcı Sonuçlar Üretiyor: Uzmanlar Uyarıyor

Sağlık alanında kullanılan görsellerin doğru olması, tedavi süreçlerinde ve kamu bilgilendirmesinde hayati önem taşıyor. Ancak yeni araştırmalar, üretici sistemlerle hazırlanan biyomedikal görsellerin bilimsel doğruluk açısından ciddi sorunlar içerdiğini ortaya koydu. Norveç, Kanada ve ABD’den üç üniversitenin ortaklaşa yürüttüğü çalışma, konuya ilişkin çarpıcı uyarılar içeriyor.

Görsel Kusurlar Tıbbi Kararları Tehlikeye Atıyor

Harvard Üniversitesi, Toronto Üniversitesi ve Bergen Üniversitesi’nden akademisyenler, IEEE Vis 2025 Konferansı’nda sunulacak araştırmalarında üretici sistemlerle hazırlanmış tıbbi görselleri inceledi. Bazı çizimler ilk bakışta profesyonel görünüyor. Fakat ayrıntılarda gerçek dışı unsurlar barındırıyor. Örneğin, bir bilimsel yayından kaldırılan aşırı abartılı anatomik detaylara sahip fare illüstrasyonu, gerçeklikle ilgisi olmayan çizimlerin ne kadar kolay yayıldığını gösteriyor.

Uzmanlar, bu tarz görsellerin hastaların ya da uzmanların yanlış kararlar almasına neden olabileceğini belirtiyor. Görseller güven verici görünüyor fakat içerik olarak ciddi hatalar içeriyor. Bu da özellikle sağlık gibi hassas alanlarda büyük risk oluşturuyor.

Araştırmanın yazarlarından Roxanne Ziman, bu yanlış görsellerin doğrudan zarara neden olduğu vakalara rastlamadıklarını ancak dolaylı etkilerin önemli olduğunu belirtti. Ziman’a göre, özellikle tıbbi yayınlarda yer alan hatalı görseller zamanla toplumsal algıyı bozuyor. “Bilim insanlarının oluşturduğu içeriklere güven azaldığında, halk sağlığı mesajları da etkisiz hâle gelir” diyen Ziman, salgın dönemlerinde yaşanan bilgi kirliliğine benzer sorunların büyüyebileceğini vurguladı.

Bilimsel görsellerin hiciv programlarında malzeme olarak kullanılması, kamuoyunda bilime karşı mesafeli bir algının oluşmasına neden olabiliyor. Ziman, geçerliliği olmayan bir görselin Stephen Colbert’in televizyon programında espri konusu olmasının, bilim camiasına olan güveni zedeleyebileceğini söyledi. Bu tür örnekler, kamuoyunun bilimsel bilgiye olan yaklaşımını doğrudan etkileyebiliyor.

Biyomedikal Tasarımcılar Arasında Fikir Ayrılığı Var

Araştırmacılar, görselleştirme alanında çalışan 17 uzmanla yaptıkları görüşmeler sonucunda farklı yaklaşımları analiz etti. Katılımcılar, üretici sistemleri kullanım şekline göre beş gruba ayrıldı: Hevesli Kullanıcılar, Meraklı Uyumlayıcılar, Tedbirli İyimserler, Kuşkulu Kaçınmacılar ve Eleştirel Gözlemciler.

Bazı uzmanlar üretici sistemlerin soyut ve yaratıcı yaklaşımını faydalı buldu. Ancak birçok kişi, görsellerin sıradan, birbirine benzeyen ve bilimsel değer taşımayan içerikler sunduğunu savundu. “Frank” takma adını kullanan bir katılımcı, bu görsellerin tarzını sıkıcı bulduğunu söyledi.

Üretici sistemlerin anatomiye dair detayları doğru yansıtamadığı görüşü öne çıkıyor. Bir katılımcı, “Pankreas göster diyorum, bana uzay yumurtası yığını veriyor” diyerek sistemlerin gerçeklikten ne kadar uzak olduğunu esprili bir dille anlattı. Diğer katılımcılar da, sistemlerin siyatik sinir ile ulnar sinir arasındaki farkı bilmeden sadece rastgele çizim yaptığını ifade etti.

Katılımcılar, ticari çalışmalarda üretici araçların telif hakları sorunları taşıdığını belirtti. Bir yandan bu araçların özel projelerde kullanılması yaygınlaşıyor fakat kamuya açık projelerde hâlâ ciddi tereddütler var. Araştırma, sistemlerin hâlâ öğrenme sürecinde olduğunu ve içerdiği hatalarla insan sağlığını tehlikeye atabilecek bir düzeyde bulunduğunu ortaya koyuyor.

Ayrıca katılımcılar, yanlış yönlendirmelerin sorumluluğunun kimde olduğu sorusunun da netleşmediğini vurguladı. Kara kutu mantığıyla çalışan bu sistemler, hatalı sonuçlarda sorumluluğun kime ait olduğunun belirlenmesini güçleştiriyor.

Toronto Üniversitesi’nden Shehryar Saharan, araştırma topluluğunun yeni teknolojileri kullanırken durup düşünmesi gerektiğini söyledi. Saharan’a göre, sadece teknolojiyi kullanmak yetmez. Bilim insanlarının, değerlerini ve iş yapış biçimlerini koruyarak bilinçli şekilde hareket etmesi gerekiyor. “İçimize sinmeyen durumları paylaşmazsak geride kalırız” diyen Saharan, üretici teknolojilerin sağlık gibi hassas alanlara adapte edilmeden önce iyi analiz edilmesi gerektiğini savundu.