Çinli sentetik elmas üreticileri, mücevher pazarındaki fiyat baskısını aşmak için üretimlerini yapay zekâ çipleri, veri merkezleri ve ileri elektronik sistemlerde kullanılan endüstriyel malzemelere yönlendirmeyi hedefliyor. Dünya sentetik elmas arzının yaklaşık yarısını karşılayan Çin, yüksek ısı iletkenliğiyle öne çıkan elmasların çip soğutma sistemlerinde kullanımını yeni bir büyüme alanı olarak değerlendiriyor. Üreticilerin 2030’a kadar endüstriyel uygulamaların payını artırma planı, sentetik elmasları ABD ile Çin arasındaki teknoloji rekabetinde stratejik bir tedarik zinciri unsuru haline getirebilir.
Çin Sentetik Elmas Üretiminde Yeni Pazarlar Arıyor
Çin’in sentetik elmas sektörü, artan rekabet ve düşen fiyatlar nedeniyle mücevher üretiminin ötesinde daha yüksek katma değerli alanlara yöneliyor. Ülkenin küresel sentetik elmas arzındaki yaklaşık yüzde 50’lik payı, özellikle yarı iletkenler ve gelişmiş elektronik sistemler açısından sektöre stratejik önem kazandırıyor.
Henan eyaletinde üretim yapan Jiaruifu fabrikasının sahibi Feng Canjun, yıllık 2 milyon karatlık üretiminin yaklaşık yüzde 70’ini mücevher sektörüne gönderiyor. Feng, 2030’a kadar işlevsel malzemelerde kullanılan ürünlerin payını yüzde 50’nin üzerine çıkarmayı, mücevher sektörünün payını ise en fazla yüzde 30 seviyesine indirmeyi hedefliyor.
Feng’in planı, üretim kapasitesini yalnızca artırmak yerine mevcut üretimi daha yüksek değerli uygulamalara yönlendirme stratejisine dayanıyor. Feng’e göre mücevher kalitesindeki elmaslarda brüt kâr marjı yüzde 30 ila 40 arasında kalırken endüstriyel elmaslarda bu oran yaklaşık yüzde 50’ye ulaşıyor.
Yapay zekâ sistemlerinin büyümesi, veri merkezlerindeki işlem kapasitesini artırırken çiplerin ürettiği ısıyı yönetme ihtiyacını da yükseltiyor. Elmas, yüksek ısı iletkenliği sayesinde gelişmiş işlemcilerin ve yoğun hesaplama sistemlerinin soğutulmasında değerlendirilen malzemeler arasında yer alıyor.
Uluslararası Enerji Ajansı’nın 2025 tarihli raporu, veri merkezlerinin elektrik tüketiminin 2030’a kadar iki kattan fazla artarak yaklaşık 945 teravatsaat seviyesine ulaşacağını öngörüyor. Japonya’nın yıllık elektrik tüketimine yakın olan bu miktardaki artışın temel itici gücünü yapay zekâ oluşturuyor.
Sektör analizlerine göre elmasın ısı yönetiminde kullanılması, yarı iletken üretiminde doğrudan malzeme olarak kullanılmasına kıyasla daha yakın vadeli bir ticari fırsat sunuyor. Elmasın çip malzemesi olarak yaygınlaşması ise daha yüksek saflık ve üretim hassasiyeti gerektirdiği için daha uzun bir geliştirme sürecine ihtiyaç duyuyor.
Çinli medya kuruluşları, Huawei ile TSMC’nin çip soğutma uygulamalarında sentetik elmasları değerlendirdiğini bildirdi. Lenovo da Çin pazarında elmas-bakır soğutma malzemesi kullandığını belirttiği bir tüketici dizüstü bilgisayarı piyasaya çıkardı. Huawei, Lenovo ve Intel konuya ilişkin yorum taleplerine yanıt vermezken TSMC açıklama yapmaktan kaçındı.
Çin’deki araştırmacıların geliştirdiği elmas-bakır soğutma modülleri, çiplerdeki ısının uzaklaştırılmasına yönelik yeni bir yaklaşım sunuyor. Ningbo Malzeme Teknolojisi ve Mühendisliği Enstitüsü’nün nisan ayında paylaştığı sonuçlara göre geliştirilen modüller, çip modüllerindeki ısı transferini yüzde 80 artırırken çip performansında yüzde 10 iyileşme sağladı.
Elmas tabanlı ısı dağıtıcılar geniş çapta benimsenirse yapay zekâ çipleri ve veri merkezlerinde kullanılan mevcut termal yönetim malzemeleriyle rekabet edebilir. Almanya merkezli Henkel, ABD’li Dow ve Japon Shin-Etsu Chemical, elektronik bileşenlerde ısı dağıtımı için kullanılan ürünler sunan şirketler arasında yer alıyor.
ABD’li Intel’in Üst Yöneticisi Lip-Bu Tan da haziran ayında çip sınıfında elmas plakalar geliştiren Diamond Foundry şirketine kişisel yatırım yaptığını açıkladı. Bu gelişme, sentetik elmasların yalnızca mücevher veya kesici takım pazarlarıyla sınırlı kalmayıp gelişmiş yarı iletken teknolojilerinde de yeni bir kullanım alanı kazanabileceğine işaret ediyor.
Elmas tabanlı ürünlere yönelik çalışmalar Çin dışında da sürüyor. De Beers’in sentetik elmas ve gelişmiş malzeme şirketi Element Six ile Japon Orbray, haziran ayında 3 inçlik tek kristalli elmas plakalar ürettiklerini ve Oregon’da 2 inçlik plakaların üretimine hazırlandıklarını duyurdu. İspanya hükümeti de Trujillo’da sentetik elmas plakalar üretecek Diamond Foundry tesisine 753 milyon avro yatırım yapıyor. Projenin tamamlanması halinde tesis, Avrupa’nın yarı iletken üretiminde kullanılan elmas alt tabakalar için ilk büyük ölçekli üretim merkezi olacak.
Çin’in Henan eyaleti, ülkenin sentetik elmas üretiminin yaklaşık yüzde 80’ini karşılıyor. Bölgedeki fabrikalar, doğal elmasların oluştuğu yüksek sıcaklık ve yüksek basınç koşullarını makineler aracılığıyla taklit ederek sentetik elmas üretiyor. Laboratuvarda yetiştirilen elmaslar, fiziksel özellikleri bakımından doğal elmaslarla aynı yapıyı taşıyor.
Feng’in fabrikasındaki makinelerden biri, altı günde 120 karat ham elmas üretebiliyor. Her biri yaklaşık 3 milyon yuan değerinde olan ve 100 tondan fazla ağırlık taşıyan 550 makine, şirketin yıllık üretimini 2019’daki kuruluş dönemine kıyasla on kat artırarak 2025’te 2 milyon karata çıkarmasına yardımcı oldu.
Henan Liliang Diamond da endüstriyel uygulamalara yönelik yatırımlarını artırmayı planlıyor. Şirket, haziran ayında yaptığı bildirimde mücevher kalitesindeki elmas üretimini genişletmek için topladığı 1 milyar yuanlık kaynağın bir bölümünü işlevsel elmas projesine yönlendireceğini açıkladı.
Frore Systems ise ekim ayının başında, entegre elmas ısı dağıtıcıya sahip çok aşamalı bir soğutma plakası olan LiquidJet Diamond ürününü tanıttı. Bu gelişmeler, sentetik elmasların veri merkezleri ve gelişmiş elektronik sistemlerde ticari kullanım alanı bulmasına yönelik çalışmaların farklı ülkelerde sürdüğünü gösteriyor.
Pekin yönetimi, sentetik elmas üretiminde kullanılan bazı makineleri ve temel bileşenleri 2024 yılında ihracat kontrolü kapsamına aldı. Çin, 2025’te kısıtlamalara tabi sentetik elmas ürünlerinin listesini de genişletti. Ancak uygulamanın hayata geçirilmesi, geçen yıl ekim ayında ABD ile Çin arasında varılan anlaşma kapsamında bir yıl ertelendi.
Sentetik elmasların yarı iletken üretimi ve veri merkezi soğutmasında daha fazla kullanılması, Çin’in üretim kapasitesini küresel teknoloji tedarik zincirleri açısından daha önemli hale getirebilir. Danışmanlık şirketi Ken Research’ten Manan Goenka, endüstriyel elmaslara geçişin sektörün yapısal dönüşümünü temsil ettiğini ve küresel teknoloji tedarik zincirlerini doğrudan etkileyebileceğini belirtiyor.
Buna rağmen ileri sanayi uygulamalarındaki ticari talebin ne ölçüde büyüyeceği henüz kesinleşmiş değil. Çin’in üretim kapasitesini hızla genişletmesi, yeni kullanım alanları beklenen ölçekte gelişmezse sanayi genelinde kapasite fazlası riskini de artırabilir. Feng ise teknolojik ve endüstriyel uygulamaların uzun vadede milyarlarca, hatta trilyonlarca yuanlık bir pazara dönüşebileceğini savunuyor.
Sentetik elmas sektörü için belirleyici unsur, üretim kapasitesinin tek başına büyümesi değil, çip soğutma ve yarı iletken uygulamalarında ticari ölçekte benimsenme düzeyinin artması olacak.
