Trump’tan Çin’e Yeni Çip Kısıtlaması: Veri Merkezlerine 90 Günlük Süre Verildi
ABD yönetimi, Çin’in Nvidia gibi şirketlerden gelişmiş yapay zekâ çiplerine erişimini kısıtlamak için yeni ihracat kurallarını devreye alıyor. Donald Trump’ın Asya ziyareti ve Şi Cinping ile gerçekleştireceği görüşme öncesinde açıklanan düzenleme, Güneydoğu Asya’daki veri merkezleri üzerinden Çin’e sağlanan işlem gücünü de denetim kapsamına alıyor. Yeni kurallar, belirli veri merkezi işletmecilerine 90 gün içinde ihracat lisansı alma şartı getirirken, gelişmiş çiplerin Çin’e dolaylı aktarılmasını önlemeyi hedefliyor.
ABD Çip İhracat Kısıtlamalarını Genişletiyor
ABD Ticaret Bakanlığı tarafından duyurulan yeni düzenleme, Çin merkezli şirketlerin gelişmiş yapay zekâ donanımlarına üçüncü ülkeler üzerinden erişmesini zorlaştırıyor. Washington yönetimi, özellikle Malezya, Singapur ve Tayland gibi ülkelerdeki veri merkezlerinin Çinli şirketlere sunduğu yüksek kapasiteli hesaplama hizmetlerini mercek altına alıyor. Yeni kurallar, Çin merkezli şirketlere önemli miktarda işlem gücü sağlayan yurt dışındaki veri merkezlerinin faaliyetlerini de ihracat denetimine bağlıyor.
Düzenleme kapsamında Singapur, Tayland, Malezya, Endonezya ve Brezilya, gelişmiş çiplerin Çin’e yönlendirilmesi bakımından daha yüksek risk taşıyan ülkeler olarak tanımlanıyor. Bu pazarlara gönderilecek kapsamdaki çipler için ABD ihracat lisansı alınması gerekiyor. Ayrıca belirli bir hesaplama kapasitesi eşiğini aşan veri merkezlerine yönelik çip sevkiyatları da yeni denetim koşullarına tabi tutuluyor.
ABD yönetimi, Çin merkezli şirketlere yüksek miktarda hesaplama gücü sağlayan yurt dışı veri merkezlerinin de 90 gün içinde ihracat lisansı almasını istiyor. Gerekli izni almayan işletmeler, ilerleyen dönemde yeni ihracat kısıtlamalarıyla karşılaşabilecek. Buna karşılık düzenleme, çevrim içi perakende ve sosyal medya şirketlerinin kullandığı sistemleri kapsam dışında bırakıyor. Ticaret Bakanlığı, bu tür hizmetlerin aynı ulusal güvenlik riskini oluşturmadığını belirtiyor.
Yeni kurallar, bölgede veri merkezi işleten ABD şirketleri için de istisna içeriyor. Böylece Amerikan şirketlerinin kendi tesislerinde yürüttüğü faaliyetler düzenlemenin belirli yükümlülüklerinden muaf tutuluyor. Washington yönetimi, bu ayrımla Çinli şirketlerin üçüncü ülkelerdeki altyapılar üzerinden gelişmiş işlem gücüne erişmesini sınırlandırmayı amaçlıyor.
Yeni ihracat kuralları, Nvidia çiplerinin Güneydoğu Asya üzerinden Çin’e aktarılabileceğine ilişkin iddiaların gündeme geldiği bir dönemde açıklandı. Singapur merkezli bulut bilişim şirketi Megaspeed, veri merkezlerinde işlem gücü kiralama hizmeti sunuyor ve Nvidia ile iş ortaklığı yürütüyordu. Şirket, gelişmiş yapay zekâ çiplerinin Çin’e yasa dışı biçimde yönlendirilmiş olabileceği şüphesiyle ABD makamlarının incelemesine konu oldu.
ABD Ticaret Bakanlığı ile Adalet Bakanlığı, Megaspeed hakkında ihracat kontrolü ihlali şüphesiyle 2024 yılında soruşturma başlatıldığını açıkladı. Nvidia ise şirketi Haziran 2025’te kendi satış kısıtlaması listesine aldı. Megaspeed, 15 Kasım tarihli açıklamasında ABD ihracat kontrolleri dahil olmak üzere geçerli tüm yasalara ve düzenlemelere uyduğunu bildirdi.
Şirketle ilgili tartışmalar, Nvidia CEO’su Jensen Huang’ın görevinden ayrıldığına ilişkin haberlerin ardından daha fazla gündeme geldi. Huang’ın, Çin adına casusluk yaptığından şüphelenilen ve Megaspeed’de çalışan bir kişiyle ilişkisinin ortaya çıkması, bölgedeki çip tedarik zincirine yönelik denetimleri artırdı. Söz konusu gelişmeler, gelişmiş Nvidia çiplerinin üçüncü ülkeler üzerinden Çin’e ulaştırılması ihtimalini ABD yönetiminin güvenlik gündeminin üst sıralarına taşıdı.
Çin konusunda Temsilciler Meclisi bünyesinde çalışan özel komitenin Cumhuriyetçi Başkanı John Moolenaar, yeni düzenlemenin Washington’ın ihracat kontrolü açıklarını kapatma konusundaki kararlılığını gösterdiğini söyledi. Moolenaar, Çin’in yıllardır kullandığı riskli tedarik yollarının engellenmesinin amaçlandığını ifade etti.
ABD Ticaret Bakanı Howard Lutnick de Trump’ın Asya ziyaretine katılan yönetim yetkilileri arasında yer aldı. Lutnick, Nvidia soruşturmasının ardından Çin’e yönelik çip ihracat kontrollerini denetleme biçimi nedeniyle eleştirilerin hedefindeydi. Reuters’ın önceki hafta aktardığı bilgilere göre Beyaz Saray’daki üst düzey yetkililer, Lutnick’in görevden alınması ihtimalini de değerlendirdi.
Trump, pazartesi günü Beyaz Saray’dan Filipinler ve Çin ziyaretleri için ayrılırken gazetecilere yaptığı açıklamada Lutnick’i değiştirme planı bulunmadığını söyledi. Başkan, Nvidia CEO’su Jensen Huang’ın yeniden görevine dönmesine de itiraz etmeyeceğini belirtti. Bu açıklamalar, Megaspeed soruşturması ve çip ihracat denetimleri çevresindeki tartışmaların yönetim içinde de farklı görüşler oluşturduğunu gösterdi.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ise cuma günü yaptığı açıklamada, dört devlet kurumunun Megaspeed’in ticari yaptırım listesine alınmasını desteklediğini ancak kararı vermekle sorumlu Ticaret Bakanlığının bu yönde adım atmadığını söyledi. Trump, pazartesi günü yaptığı değerlendirmede Çin’e karşı daha yakın ilişkiler kurmak isteyenlerle daha sert önlemler alınmasını savunanların farklı yaklaşımlarını kabul edilebilir bulduğunu ifade etti.
Ticaret Bakanlığı, yeni düzenlemenin hazırlanmasında Hazine Bakanlığı ile Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Konseyinin rol oynadığını açıkladı. Bakanlığın bu açıklaması, yeni kuralların yalnızca ticaret politikası kapsamında değil, ulusal güvenlik değerlendirmeleri doğrultusunda da şekillendirildiğini ortaya koydu.
Yeni düzenleme, Biden yönetimi döneminde küresel ölçekte yapay zekâ çiplerine erişimi lisans şartlarına bağlayan önceki kuralı da resmen yürürlükten kaldırıyor. Biden yönetiminin hazırladığı düzenleme, ülkeleri farklı risk kategorilerine ayırarak gelişmiş yapay zekâ işlemcilerinin uluslararası dağıtımına sınırlamalar getiriyordu. Trump yönetimi, 2025’in başlarında söz konusu kuralı uygulamayacağını ve yerine yeni bir düzenleme hazırlayacağını açıklamıştı.
Ancak eski düzenlemenin kaldırılması ve yeni kuralların açıklanması arasında geçen sürede milyarlarca dolarlık Nvidia çipinin Çinli yapay zekâ şirketlerinin kullandığı veri merkezlerine ulaşabildiği belirtildi. Yeni düzenleme, bu tür dolaylı erişim kanallarını daha kapsamlı biçimde denetlemeyi hedefliyor.
Eski düzenlemeye güçlü biçimde karşı çıkan Nvidia, yeni kurallar hakkında yorum yapmadı. Şirketin itirazları, gelişmiş çiplerin Çin’e satışının Amerikan teknoloji şirketlerinin gelirleri ve küresel rekabet gücü açısından taşıdığı önem üzerinden şekillenmişti. Eski Ticaret Bakanlığı yetkilisi Kate Koren, yeni kısıtlamaların tek bir şirketi yaptırım listesine eklemekten daha geniş sonuçlar doğurabileceğini söyledi.
Koren’e göre Nvidia ve Jensen Huang, geçmişte Çin’e çip satışının stratejik açıdan sürdürülmesini savunan görüşlerin önemli temsilcileri arasındaydı. Son gelişmelerin ardından Washington’daki politika tartışmalarının daha sıkı ihracat kontrolleri yönünde değiştiğini belirten Koren, yeni düzenlemenin bu eğilimi güçlendirdiğini ifade etti.
Trump ile Şi Cinping’in perşembe günü Shenzhen’de yapılacak görüşmesi öncesinde açıklanan kurallar, ABD-Çin teknoloji rekabetinde çip erişimini yeniden gündemin merkezine taşıdı. Pekin yönetimi ise salı günü yaptığı açıklamada ABD’nin adımını ekonomik baskı olarak nitelendirdi ve kendi çıkarlarını korumak için gerekli önlemleri alacağını bildirdi. Yeni dönemde gelişmiş çiplerin doğrudan ihracatının yanı sıra bulut bilişim ve uzaktan hesaplama hizmetlerinin de iki ülke arasındaki teknoloji müzakerelerinde belirleyici başlıklardan biri olması bekleniyor.









