Haberler

Çinli Şirketler ABD’nin Yapay Zekâ Modellerini Yerli Sistemleri Eğitmek İçin Kullanıyor

Çinli araştırmacılar ve teknoloji şirketleri, ABD merkezli gelişmiş yapay zekâ modellerinin ürettiği yanıtları kullanarak yerli sistemlerini eğitmek için damıtma yöntemine daha fazla başvuruyor. Reuters’ın 300’den fazla akademik çalışma, patent, şirket açıklaması ve kamu belgesini incelemesi, uygulamanın akademik araştırmaların ötesine geçerek endüstriyel ölçekte yaygınlaştığını ortaya koyuyor. Pekin yönetimi, daha düşük maliyetli yapay zekâ sistemlerini sanayiye yaymayı hedeflerken ABD’nin gelişmiş çiplere yönelik ihracat kısıtlamaları karşısında yerli modellerin yeteneklerini artırmaya çalışıyor.

Yapay Zekâ Damıtma Yöntemi Çin’de Endüstriyel Kullanıma Geçiyor

Yapay zekâ damıtma (distillation), güçlü bir öğretmen modelin ürettiği yanıtların veya görev çözüm örneklerinin daha küçük bir öğrenci modeli eğitmek için kullanılmasına dayanıyor. Geliştiriciler, gelişmiş bir sistemden aldıkları yanıtları veri setlerine dönüştürerek daha düşük hesaplama gücü gerektiren modellerin belirli beceriler kazanmasını sağlayabiliyor. Bu yöntem, özellikle gelişmiş işlemcilere erişimi sınırlı olan ekiplerin eğitim maliyetlerini azaltmasına yardımcı oluyor.

Reuters’ın incelediği belgeler, Çin’deki uygulamaların yalnızca araştırma laboratuvarlarıyla sınırlı kalmadığını gösteriyor. Akademik çalışmalar, patent başvuruları, şirket belgeleri, işe alım ilanları ve hükümet açıklamaları, yerli geliştiricilerin ABD modellerini soru yanıtlamak, yazılım kodu üretmek ve karmaşık problemlere çözüm bulmak için kullandığını ortaya koyuyor. Bazı şirketler, bu süreci otomatikleştiren yazılımlar geliştirirken uzman çalışanlar da küçük modellerin eğitiminde kullanılacak örnekleri hazırlıyor.

Çinli geliştiriciler açısından yöntemin temel avantajı, pahalı bir yapay zekâ sorgusundan tekrar tekrar yararlanabilmek. Eski bir Alibaba mühendisine göre gelişmiş bir Amerikan modeli, zor bir soruya bir kez yanıt verdikten sonra bu yanıt eğitim verisi olarak saklanabiliyor. Çinli ekipler, elde ettikleri örnekleri yerli modellere aktararak aynı soruları gelişmiş yabancı sistemlere yeniden yöneltme ihtiyacını azaltabiliyor.

Damıtma yöntemi, gelişmiş bir modelin bütün yeteneklerini eksiksiz biçimde kopyalamıyor. Ayrıca güçlü işlemcilere ve yüksek hesaplama kapasitesine duyulan ihtiyacı tamamen ortadan kaldırmıyor. Buna rağmen geliştiriciler, belirli görevlerde işe yarayan becerileri daha küçük ve işletme maliyeti düşük sistemlere aktarabiliyor. Böylece Çinli şirketler, Amerikan teknolojisine bağımlılıklarını bazı alanlarda azaltma fırsatı elde ediyor.

Çin’deki akademik çalışmalar, ABD merkezli modellerin yerli yapay zekâ sistemlerinin geliştirilmesinde nasıl kullanıldığını somut örneklerle ortaya koyuyor. Şanghay Jiao Tong Üniversitesi araştırmacıları, Kasım 2024 tarihli çalışmalarında OpenAI’ın o1 modelinden yaklaşık 5.000 yanıt seçtiklerini açıkladı. Araştırmacılar, bu yanıtları GPT-4o mini aracılığıyla çevirdi ve Alibaba’nın Qwen2.5-72B modelini geliştirmek üzere 10.750 çift dilli eğitim örneği hazırladı.

Alibaba araştırmacıları, Nisan 2025’te yayınlanan başka bir çalışmada daha sistematik bir yöntem tarif etti. Ekip, GPT-4 ve GPT-4o modellerinden Çince dışındaki dillerde eğitim materyali üretmek için yararlandı. Araştırmacılar, elde edilen yanıtları iyileştirip puanladıktan sonra daha küçük Qwen modellerinin eğitiminde kullandı. Bu yaklaşım, yabancı dil yeteneklerinin yerli modellere aktarılmasını hedefledi.

Şanghay Jiao Tong Üniversitesi ile Çinli yemek teslimat şirketi Meituan araştırmacıları da Şubat 2026 tarihli çalışmalarında GPT-4o’dan yararlandı. Ekip, programlama problemlerinde birlikte çalışan yapay zekâ ajanlarının görevlerini koordine edebilmesi için modelden planlar üretti. Hazırlanan örnekler, daha küçük bir modelin birden fazla ajanın yürüttüğü işleri organize etme becerisini geliştirmek amacıyla kullanıldı.

Araştırmacılar, damıtma yönteminin aşırı kullanımının özgün yenilikçiliği zayıflatabileceği konusunda da uyarıda bulundu. Şanghay Jiao Tong Üniversitesi araştırmacılarının 2024 tarihli çalışması, yerli geliştiricilerin sürekli olarak daha gelişmiş yabancı modellerden alınan örneklere dayanmasının teknoloji üretiminde bağımlılık yaratabileceğini belirtti. Bu yaklaşım, Çinli şirketlerin kendi araştırma ve model geliştirme çalışmalarını güçlendirme hedefiyle çelişebiliyor.

Damıtma yöntemi, iki ülke arasındaki teknoloji rekabetinde yeni bir anlaşmazlık başlığına dönüştü. ABD’li yetkililer, eylül ayında Çinli şirketleri Amerikan yapay zekâ modellerini endüstriyel ölçekte ve hedefli biçimde damıtmakla açıkça suçladı. Washington yönetimi, gelişmiş ABD modellerinin çıktılarının sistematik biçimde toplanmasının fikrî mülkiyet haklarını ihlal edebileceğini savunuyor.

ABD Ticaret Bakanlığı yetkilileri, temmuz ayında Chengdu’da Çinli düzenleyicilerle gerçekleştirdikleri görüşmelerde de konuyu gündeme taşıdı. Görüşmelere aşina üç kaynak, Amerikan tarafının gelişmiş yapay zekâ modellerinden çıktı toplayan geliştiriciler konusunda endişelerini ilettiğini aktardı. ABD’li yetkililer, bazı faaliyetlerin fikrî mülkiyet hırsızlığı kapsamına girebileceği uyarısında bulundu.

Görüşmelerde Çinli yetkililer ise damıtmanın standart bir yapay zekâ geliştirme tekniği olduğunu savundu. ABD’li bir yetkiliye göre Pekin temsilcileri, faaliyetlerin fikrî mülkiyet hırsızlığı oluşturduğu durumlarda müdahaleye açık olduklarını belirtti ancak somut bir taahhüt vermedi. Çin Siber Uzay İdaresi, Reuters’ın konuya ilişkin yorum talebini yanıtsız bıraktı.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, 23 Temmuz’da sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı açıklamada, gizli ve endüstriyel ölçekte yürütülen damıtma faaliyetlerinin fikrî mülkiyet hırsızlığı sınırını aşması halinde yaptırımların ve Varlık Listesi’ne (Entity List) eklemelerin gündeme gelebileceğini söyledi. Washington, pazartesi günü Nvidia gibi şirketlerin gelişmiş çiplerine Çin’in erişimini daha da sınırlandıracağını da açıkladı.

OpenAI ve Anthropic gibi Amerikan yapay zekâ şirketleri de modellerinin kullanım koşullarında rakip sistemlerin geliştirilmesine yönelik kısıtlamalar uyguluyor. OpenAI, belirli istisnalar dışında model çıktılarının rakip modelleri geliştirmek için kullanılmasını yasaklıyor. Anthropic de izinsiz biçimde rakip sistemlerin eğitilmesine yönelik benzer sınırlamalar getiriyor. Bu kurallar, damıtma yönteminin teknik kullanımından ayrı olarak şirketlerin hizmet koşulları ve fikrî mülkiyet hakları üzerinden tartışılmasına yol açıyor.

Çin hükümetinin politikaları, damıtma yöntemini ülkenin daha geniş yapay zekâ stratejisinin bir parçası olarak ele alıyor. Ocak ayında sekiz Çin devlet kurumu tarafından yayınlanan ulusal Yapay Zekâ + Üretim politika paketi, endüstriyel uygulamalar için model eğitimi, ince ayar ve damıtma süreçlerini destekleyen yönlendirmeler içeriyor. Şanghay ve Shenzhen yönetimleri de hesaplama ihtiyacını azaltan tekniklerin kullanımını teşvik ediyor.

Pekin’in hedefi, daha küçük ve düşük maliyetli yapay zekâ modellerini ülkenin geniş üretim sektörüne yaymak. Bu yaklaşım, gelişmiş çiplere erişimde yaşanan kısıtlamalar karşısında daha az donanım kaynağıyla çalışabilen sistemlerin önemini artırıyor. Fabrikalarda, lojistik süreçlerinde ve farklı endüstriyel uygulamalarda kullanılabilecek modellerin yaygınlaşması, Çin’in yapay zekâ yatırımlarını daha geniş bir ekonomik alana taşıyabilir.

Ancak damıtmanın yaygınlaşması, Çinli şirketler açısından düzenleyici belirsizlikleri de beraberinde getiriyor. Çinli yapay zekâ geliştiricilerinin son aylarda Sanayi ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığından yabancı modellerin olağan kullanımı ile eğitim amacıyla organize biçimde çıktı toplanması arasındaki sınırlar hakkında yönlendirme istediği bildirildi. Bakanlık, Reuters’ın yorum talebine yanıt vermedi.

ABD’nin çip ihracatına yönelik yeni kısıtlamaları ile Çin’in yerli yapay zekâ kapasitesini geliştirme çabaları, iki ülke arasındaki rekabeti donanımın ötesine taşıyor. 18-19 Kasım tarihlerinde Shenzhen’de düzenlenmesi beklenen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesinde Donald Trump ile Şi Cinping’in bir araya gelmesi öngörülüyor. Amerikan modellerinden elde edilen eğitim verilerinin kullanımı, zirve öncesinde teknoloji politikaları ve fikrî mülkiyet tartışmalarının önemli başlıklarından biri olarak öne çıkıyor.

İlgili Makaleler

Bir yanıt yazın

Başa dön tuşu