SpaceX Kapanan Girişimlerin Verilerine Talip Oldu: Müşteri Kayıtlarının Geleceği Tartışılıyor

SpaceX’in finansal sorun yaşayan veya faaliyetlerini sonlandıran girişimlerin verilerini yapay zekâ çalışmaları için satın almayı görüştüğü öne sürüldü. Bloomberg kaynaklarına göre görüşmeler, müşteri kayıtlarından çalışan bilgilerine ve şirket faaliyetlerinden kalan dijital belgelere kadar geniş bir veri grubunu kapsıyor. Taraflar arasında henüz kesinleşmiş bir anlaşma bulunmazken girişimlerin kapanmasının ardından verilerin hangi koşullarda el değiştireceği yeniden gündeme geldi.

Yapay Zekâ Eğitimi İçin Şirket Kayıtları Yeni Bir Veri Kaynağına Dönüşüyor

Bir girişimin faaliyetlerini durdurduğu gün şirket sunucularındaki veriler ortadan kalkmıyor. Müşteri hesapları, destek kayıtları, e-postalar, sözleşmeler, çalışan belgeleri ile operasyonel kayıtlar şirketin veya iflas sürecindeki varlıkların parçası olarak kalabiliyor.

Yapay zekâ şirketleri açısından girişimlerin arkasında bıraktığı kayıtlar, yalnızca ham metinlerden oluşan veri kümelerinden farklı bir değer taşıyor. Gerçek müşteri etkileşimleri, ürün kullanım kayıtları ve iş süreçlerine ilişkin belgeler belirli modellerin eğitimi, değerlendirilmesi veya araştırılması açısından ticari değer taşıyabiliyor.

SpaceX’in görüşmelerde hangi şirketleri hedeflediği açıklanmadığı için satın alınması düşünülen veri setlerinin kapsamı da bilinmiyor. Şirketin Elon Musk liderliğinde yürüttüğü yapay zekâ yatırımları ise söz konusu iddianın neden gündeme geldiğine ilişkin önemli bir bağlam oluşturuyor.

SpaceX’in yapay zekâ alanındaki yatırımları, şirketin yalnızca uzay teknolojileriyle sınırlı olmayan bir faaliyet alanı oluşturduğunu gösteriyor. Elon Musk’ın xAI şirketi tarafından geliştirilen Grok da büyük ölçekli yapay zekâ modelleri arasındaki rekabette yer alırken SpaceX’in yayımladığı ilk mali raporda yapay zekâ çalışmalarına 15,8 milyar dolar ayırdığı aktarılmıştı.

xAI tarafındaki yüksek işletme giderleri de yapay zekâ modellerinin geliştirilmesi için gereken hesaplama gücü, veri merkezi altyapısı ve veri tedarikinin önemli maliyet kalemleri oluşturduğunu gösteriyor. Musk’ın yeni Grok modelini yıl sonundan önce tanıtma hedefi, veri ile hesaplama kaynaklarına yönelik ihtiyacın önümüzdeki dönemde de devam edeceğine işaret ediyor.

Bir yapay zekâ modelinin daha fazla veriyle eğitilmesi tek başına daha kaliteli sonuç garantisi vermiyor. Veri kalitesi, hukuki kullanım hakkı, tekrar oranı, kişisel bilgilerin varlığı ile model eğitimine uygunluk gibi kriterler veri setinin değerini belirleyen unsurlar arasında bulunuyor.

Bir şirketin kapanması, müşterilerin veya çalışanların daha önce paylaştığı bilgilerin kullanım hakkını otomatik olarak ortadan kaldırmıyor. Veri sahipliği, sözleşmeler, gizlilik bildirimleri, kişisel veri mevzuatı ile şirketin hangi hukuki süreçten geçtiği kayıtların yeni bir kuruluşa aktarılmasında belirleyici oluyor.

Örneğin ABD’de bir girişimin iflas etmesi sırasında veri tabanlarının satışı şirket varlıklarının tasfiyesi kapsamında gündeme gelebiliyor. Ancak alıcı tarafın kişisel verileri hangi amaçla kullanabileceği yalnızca satış sözleşmesine bağlı kalmıyor; ilgili gizlilik taahhütleri ile yürürlükteki veri koruma kuralları da sürecin sınırlarını belirleyebiliyor.

Müşterilerin yıllar önce bir girişime verdiği bilgilerin daha sonra yapay zekâ geliştiren bir şirketin eline geçmesi, kullanıcı açısından farklı bir sorun ortaya çıkarıyor. İlk veri toplama amacı ile sonraki kullanım amacı birbirinden ayrıldığında şirketlerin bilgilendirme ve hukuki dayanak konularında yeni yükümlülüklerle karşılaşması söz konusu olabiliyor.

Spirit Airlines’ın iflas sürecinde yaşanan veri satışı tartışması, kapanan şirket kayıtlarının neden hassas bir konu olduğunu somutlaştırdı. Google, Spirit’in kurumsal kayıtları için 10 milyon dolar teklif ederken satış paketinde yaklaşık 100 milyon e-posta ile 500 milyon Microsoft Teams mesajının bulunduğu aktarıldı.

Spirit Airlines çalışanlarına ilişkin çalışma saatleri, vergi belgeleri ve iş sözleşmeleri de söz konusu kayıtların arasında yer aldı. Yolcuların kişisel bilgilerinin satış paketine dahil edilmemesi ise kurumsal veriler ile doğrudan tüketici verileri arasında hukuki açıdan farklı değerlendirmeler yapılabildiğini gösterdi.

Google, kayıtları devralmadan önce kişileri doğrudan tanımlayabilecek bilgilerin temizlenmesini talep etti. Spirit çalışanlarını temsil eden sendika ise yalnızca isimlerin kaldırılmasının yeterli olmadığını savunarak bazı kayıtların dolaylı biçimde çalışanların kimliğini ortaya çıkarabileceğini ileri sürdü.

Mahkeme sürecinde tartışılan temel konulardan biri, kişisel tanımlayıcıların silinmesinin tek başına mahremiyet riskini ortadan kaldırıp kaldırmadığı oldu. Bir e-postadaki görev tanımı, çalışma zamanı, proje bilgisi veya başka bir belgeyle birleşen ayrıntılar kişinin kimliğini doğrudan isim kullanmadan da ortaya çıkarabiliyor.

Yapay zekâ eğitiminde kullanılan veri kümeleri açısından söz konusu ayrım daha da önem kazanıyor. Model eğitimi sırasında kullanılan belgelerin tamamı kullanıcıya gösterilmese bile verinin kaynağı, işlenme amacı ve kişisel bilgilerin nasıl korunacağı şirketlerin karşı karşıya kalacağı temel sorular arasında bulunuyor.

Avrupa’daki bir şirketin verilerinin ABD merkezli bir teknoloji şirketine aktarılması ise ayrıca Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR) gibi düzenlemeler kapsamında sınır ötesi veri aktarımı kurallarını gündeme getirebiliyor. Türkiye’deki şirketler açısından da KVKK kapsamındaki veri işleme amacı, aktarım şartları ile açık rıza gerektiren durumlar benzer veri satışlarında ayrıca incelenmesi gereken başlıkları oluşturuyor.

Bir girişimin kapanması sonrasında ortaya çıkan veri varlıklarının yapay zekâ şirketleri tarafından satın alınması yaygınlaşırsa teknoloji sektöründe veri tedariki için yeni bir pazar oluşabilir. Finansal sıkıntı yaşayan girişimler açısından müşteri tabanları, yazışma arşivleri ve operasyon kayıtları yalnızca şirket varlığı değil aynı zamanda potansiyel bir gelir kaynağı hâline gelebilir.

SpaceX ile adı açıklanmayan girişimler arasındaki görüşmelerin anlaşmayla sonuçlanıp sonuçlanmayacağı henüz bilinmiyor. Ancak Spirit Airlines sürecinin gösterdiği gibi veri satışları, şirket varlıklarının devrinden daha geniş bir hukuki inceleme gerektirebiliyor.

Önümüzdeki dönemde yapay zekâ şirketlerinin veri satın alırken yalnızca veri miktarına değil kaynağın hukuki durumuna, kullanıcı sözleşmelerine, anonimleştirme yöntemlerine ve verinin ilk toplanma amacına daha fazla odaklanması beklenebilir. Kapanan şirket verileri için oluşacak yeni pazarın büyüklüğünü ise SpaceX gibi büyük teknoloji şirketlerinin gerçek satın alma kararları ile mahkemelerin bu tür veri devirlerine ilişkin yaklaşımı belirleyecek.