Anasayfa » Kurumsal Mimari Enterprise Architecture – Temel Konseptler

Makaleyi Paylaş

COBIT ITIL ve ISO27001

Kurumsal Mimari Enterprise Architecture – Temel Konseptler

Bu makale, TOGAF 9 Foundation Seviye 1 için bilinmesi gereken temel bilgileri size tanıtacaktır.

Makalede; Enterprise Architecture, mimari çerçeveler ve TOGAF 9 içeriğinin üst düzey bir görünümünü sağlamak dâhil olmak üzere TOGAF’ ın temel kavramlarına bir giriş sağlanması amaçlanmıştır.

Hangi sorulara cevap verilecek?

  • Kurumsal (enterprise) nedir?
  • Kurumsal mimari (enterprise architecture) nedir?
  • Kurumsal mimariye neden ihtiyaç var? İşletmeye faydaları nelerdir?
  • Architecture framework (mimari çerçeve) nedir?
  • Kurumsal mimari için neden bir çerçeveye ihtiyaç var?
  • TOGAF, kurumsal mimari için bir çerçeve olarak neden uygundur?
  • TOGAF neleri içerir?

Kurumsal (enterprise) nedir?


TOGAF, “kurumsal” ı ortak hedefler kümesine sahip herhangi bir kuruluş topluluğu olarak tanımlar. Örneğin, bir işletme veya bir devlet kurumu, bir şirketler topluluğu, bir şirketin bir bölümü, tek bir departman veya ortak mülkiyetle birbirine bağlanmış coğrafi olarak uzak kuruluşlar zinciri olabilir.

“Kurumsal mimari” bağlamında “kurumsal” terimi, hem tüm bilgi sistemlerini kapsayan tüm bir kuruluşu hem de kuruluş içindeki belirli bir alanı belirtmek için kullanılabilir. Her iki durumda da mimari, işletme içindeki birden çok sistemi ve birden çok işlevsel gruba işaret eder.

Kurumsal mimari (enterprise architecture) nedir?

Kurumsal mimarinin birçok tanımı vardır. Bu tanımların çoğu organizasyona odaklanır. Aşağıda iki tanım verilmiştir:

  1. Firmanın işletim modelinin entegrasyon ve standardizasyon gereksinimlerini yansıtan iş süreçleri ve BT altyapısı için organizasyon mantığıdır.
  2. Bir organizasyonun yapısını ve işleyişini tanımlayan kavramsal bir stratejidir. Kurumsal mimarinin amacı, bir kuruluşun mevcut ve gelecekteki hedeflerine en etkili şekilde nasıl ulaşabileceğini belirlemektir.

İkinci tanım, gerek eğitimlerde gerekse pratikte daha çok kullanılmaktadır.

Kurumsal mimariye neden ihtiyaç var? İşletmeye faydaları nelerdir?

Kurumsal mimarinin diğer amacı, işletmeler genelinde, süreçlerin (hem manuel hem de otomatikleştirilmiş) bölünmüş işlerini, değişime duyarlı ve iş stratejisinin hayata geçmesini destekleyen bütünleşmiş bir ortama optimize etmektir.

Bilginin BT aracılığıyla etkin yönetimi ve kullanımı, iş başarısı için kilit bir faktör ve rekabet avantajı elde etmenin vazgeçilmez bir yoludur. Bir kurumsal mimari, iş ortamının sürekli değişen ihtiyaçlarına yanıt olarak BT sisteminin gelişimi için stratejik bir bağlam sağlayarak bu ihtiyaca cevap verir.

İyi bir kurumsal mimarinin getirdiği avantajlar, aşağıdakiler de dâhil olmak üzere önemli iş avantajları sağlayabilir:

  • Daha verimli bir iş operasyonu
    • Daha düşük işletme operasyon maliyetleri
    • Daha çevik organizasyon
    • Kuruluş genelinde paylaşılan iş yetenekleri
    • Daha düşük değişim yönetimi maliyetleri
    • Daha esnek iş gücü
    • Gelişmiş iş üretkenliği
  • Daha verimli bir BT operasyonu
    • Daha düşük yazılım geliştirme, destek ve bakım maliyetleri
    • Uygulamaların artan taşınabilirliği
    • Geliştirilmiş birlikte çalışabilirlik ve daha kolay sistem ve ağ yönetimi
    • Arttırılmış güvenlik gibi kurumsal çapta kritik sorunları ele alma becerisi
    • Sistem bileşenlerinin daha kolay yükseltilmesi ve değiştirilmesi
  • Mevcut yatırımdan daha iyi getiri, gelecekteki yatırım için daha az risk
    • İşletme ve BT’ de daha az karmaşıklık
    • Mevcut iş ve BT altyapısına maksimum yatırım getirisi
    • İş ve BT çözümleri oluşturma, satın alma veya dış kaynak kullanma esnekliği
    • Yeni yatırımlarda genel olarak azaltılmış risk ve sahip olma maliyetleri
  • Daha hızlı, daha basit ve daha ucuz tedarik
    • Daha basit satın alma kararları (çünkü tedariki yöneten bilgiler tutarlı bir plan içinde hazırdır)
    • Daha hızlı tedarik süreci (mimari tutarlılıktan ödün vermeden tedarik hızını ve esnekliği en üst düzeye çıkarır)
    • Heterojen, çok satıcılı açık sistemler tedarik etme yeteneği
    • Daha ekonomik yetenekleri güvence altına alma yeteneği

Architecture framework (mimari çerçeve) nedir?

Mimari çerçeve, çok çeşitli farklı mimariler geliştirmek için kullanılabilen temel bir yapı veya yapılar kümesidir. Mimari çerçeve, bir dizi yapı bloğu açısından işletmenin hedef durumunu tasarlamak ve yapı taşlarının nasıl birbirine uyduğunu göstermek için bir yöntem açıklamalıdır. Bir dizi araç içermeli ve ortak bir kelime dağarcığı sağlamalıdır. Ayrıca, yapı taşlarını uygulamak için kullanılabilecek önerilen standartların ve uyumlu ürünlerin bir listesini de içermelidir.

Kurumsal mimari için neden bir çerçeveye ihtiyaç var?

Bir mimari çerçevenin kullanılması, kurumsal mimari geliştirmeyi hızlandıracak ve basitleştirecek, tasarlanan çözümün daha eksiksiz bir şekilde kapsanmasını sağlayacak ve seçilen mimarinin (veri, bilgi veya sistem), işletmenin ihtiyaçlarına yanıt olarak gelecekteki büyümeye izin vermesini sağlayacaktır.

Kurumsal Mimarinin benimsenmesi için düzenleyici etkenler

İşletmelerde kurumsal mimarinin benimsenmesi ve kullanılması için itici güç sayılacak bir dizi yasa ve yönetmelik vardır:

  • ABD Bilgi Teknolojisi Yönetimi Reform Yasası (Clinger-Cohen Yasası), ABD Federal Hükümeti’nin BT’ yi edinme ve yönetme şeklini iyileştirmek için tasarlanmıştır. Tüm ABD federal kurumları için resmi bir kurumsal mimari sürecinin kullanılmasını zorunlu kılar.
  • Sarbanes-Oxley Yasası, ABD’ nin önde gelen şirketlerini içeren bir dizi büyük şirket ve muhasebe skandalına yanıt olarak kabul edildi. Yasaya göre şirketler, BT ile ilgili kontrol prosedürlerinin dokümantasyonu dâhil olmak üzere iç kontrol değerlendirmesinin onayını sağlamalıdır.
  • Benzer şekilde, Avrupa Birliği içinde, Kamu Sözleşmelerine dâhil olan satıcıların, ürün ve hizmetleri tedarik ederken işletmelerinde resmi kurumsal mimari süreçlerini kullandıklarını göstermelerini gerektiren AB Direktifleri vardır.

Türkiye’ de henüz böyle bir yasa kabul edilmemiştir. Ülkemizde kurumsal mimarinin yaygınlaşmamasının en önemli sebebi olarak bu eksiklik görülmektedir.

TOGAF, kurumsal mimari için bir çerçeve olarak neden uygundur?

TOGAF, dünyanın önde gelen bazı şirket ve kuruluşlarından 300′ den fazla Mimarlık Forumu üyesi şirketin ortak çabaları sonucunda geliştirilmiştir.

TOGAF’ ın kullanılması, tutarlı, paydaşların ihtiyaçlarını yansıtan, en iyi uygulamaları kullanan ve hem mevcut gereksinimlere hem de işletmenin gelecekteki algılanan ihtiyaçlarına gereken önemi veren kurumsal mimariyle sonuçlanır.

Bir kurumsal mimariyi geliştirmek ve sürdürmek, organizasyondaki birçok paydaşı ve karar sürecini içeren teknik olarak karmaşık bir süreçtir. TOGAF, mimari geliştirme sürecinin standartlaştırılmasında ve risk azaltılmasında önemli bir rol oynar.

TOGAF, işletmeye değer katmak için bir best practice çerçevesi sağlar ve kuruluşun kendi iş sorunlarını ve ihtiyaçlarını ele alan uygulanabilir ve ekonomik çözümler oluşturmasını sağlar.

TOGAF neleri içerir?

TOGAF, bir kuruluş içindeki bir mimari yeteneğin (Capability)  yapısını ve içeriğini yansıtır. TOGAF, dört mimari alanın gelişimini kapsar. Bunlar genel olarak genel bir kurumsal mimarinin alt kümeleri olarak kabul edilirler ve bunların tümü TOGAF’ ı desteklemek üzere tasarlanmıştır. Mimari alanlar aşağıdaki gibidir:

Business Architecture                  : İş stratejisi, yönetişim, organizasyon ve temel iş süreçleri.

Data Architecture                           : Bir kuruluşun mantıksal ve fiziksel veri varlıklarının ve veri yönetimi kaynaklarının yapısı.

Application Architecture            : Dağıtılacak uygulama sistemleri, bunların etkileşimleri ve kuruluşun temel iş süreçleriyle olan ilişkileri için bir plan.

Technology Architecture            : İş, veri ve uygulama hizmetlerinin dağıtımını desteklemek için gereken yazılım ve donanım yetenekleri. Bu alan; BT altyapısını, ara katman yazılımlarını, ağları, iletişimleri, süreçleri ve standartları içerir.

ADM (Architecture Development Method) – Mimari Geliştirme Yöntemi

ADM, iş gereksinimlerini karşılayan kuruluşa özgü bir kurumsal mimarinin türetilmesi için bir süreci tanımlar. ADM, TOGAF’ ın ana bileşenidir ve mimarlara aşağıdaki düzeylerde rehberlik sağlar:

  • Mimari geliştirme etkinliği için genel bir süreç şablonu olarak bir döngüde bir dizi mimari geliştirme aşaması (Business, Information, Technology) sağlar.
  • Hedefler, yaklaşımlar, girdiler, adımlar ve çıktılar açısından aşamayı açıklayarak her bir mimari aşamasının bir anlatımını sağlar. Girdiler ve çıktılar bölümleri, mimari içerik yapısı ve çıktılarının bir tanımını sağlar (architecture content structure and deliverables).
  • Gereksinim yönetimini kapsayan çapraz faz özetleri sağlar.

ADM Yönergeleri ve Teknikleri

ADM Yönergeleri ve Teknikleri, ADM’ in uygulanmasını desteklemek için bir dizi kılavuz ve teknik sağlar.

Yönergeler, ADM’ in farklı süreç stilleri (örn. yinelemenin kullanımı) ve ayrıca belirli uzmanlık mimarileri (güvenlik gibi) dâhil olmak üzere bir dizi kullanım senaryosuyla başa çıkacak şekilde uyarlanmasını ele almaktadır.

Teknikler, ADM içindeki belirli görevleri destekler (ilkelerin tanımlanması, iş senaryoları, boşluk analizi, geçiş planlaması, risk yönetimi vb.).

AFC (Architecture Framework Content) – Mimari İçerik Çerçevesi

Mimari İçerik Çerçevesi, teslim edilecekler, teslim edilecekler içindeki çıktılar ve teslim edilebilirlerin temsil ettiği Mimari Yapı Taşları (Architecture Building Blocks, ABB) dâhil olmak üzere ayrıntılı bir mimari çalışma modeli sağlar.

The Enterprise Continuum – Kurumsal Süreç

Enterprise Continuum, sanal bir havuzun yapılandırılması için bir model sağlar ve mimari ve çözüm sonuçlarını sınıflandırmak için yöntemler sağlar. Farklı yapı türlerinin nasıl geliştiğini ve bunların nasıl yeniden kullanılabileceğini gösterir.

Kurumsal süreçler, kuruluş içinde ve genel olarak sektörde var olan ve kuruluşun mimarilerinin geliştirilmesinde kullanmak için topladığı mimarilere ve çözümlere (modeller, nesneler, mimari tanımlamalar vb.) dayanmaktadır.

Sonuç

Bu makalenin amacı, kurumsal mimari ve TOGAF’ ın temel kavramlarını tanıtmaktı. Makale, aşağıdaki sorulara cevap vermeyi amaçladı:

  • Kurumsal nedir?
    • Bir devlet kurumu, bir şirketin bir bölümü veya bir bütün olarak bir şirket gibi ortak bir hedef kümesini paylaşan kuruluşlar topluluğu.
    • Büyük şirketler birden fazla işletmeden oluşabilirler.
  • Mimari nedir?
    • Bir mimari, “bir şeyin bileşenlerinde, birbirleriyle ve çevreyle ilişkilerinde, o şeyin tasarımını ve evrimini yöneten ilkelerde somutlaşan temel organizasyon” olarak tanımlanır.
  • TOGAF Nedir ve Neleri İçerir?

TOGAF bir mimari çerçevedir. Kuruluşunuz için doğru mimariyi tasarlamanızı, değerlendirmenizi ve inşa etmenizi sağlar. Bir mimari çerçeve, çok çeşitli farklı mimariler geliştirmek için kullanılabilecek bir araç setidir.

TOGAF 9′ un bileşenleri aşağıdaki gibidir:

  • ADM (Architecture Development Method) – Mimari Geliştirme Yöntemleri
  • ADM Guidelines and Techniques – ADM Yönergeleri ve Teknikleri
  • AFC (Architecture Framework Content) – Mimari İçerik Çerçevesi
  • The Enterprise Continuum – Kurumsal Süreç

Referanslar

TOGAF 9 Part I: Introduction, Chapter 1 (Introduction) and Chapter 2 (Core Concepts).

TOGAF® 9 Foundation Study Guide, 2nd Edition

Makaleyi Paylaş

1 Yorum

  1. Eline sağlık.

    Cevapla

Cevap bırakın

Email adresiniz gizli kalacak Zorunlu alanlar * olarak işaretlenmiştir

Bunları kullanabilirsinizHTML etiketler ve öznitelikleri: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>