Gartner, CIO’lara Yapay Zekâ Yatırımlarında Fren Yapmaları Çağrısında Bulundu

Gartner, şirketlerin yapay zekâ yatırımlarından daha fazla değer elde edebilmesi için teknoloji kullanımını riskler ve maliyetlerle dengeli biçimde yönetmesi gerektiğini açıkladı. Gartner IT Symposium/Xpo 2026 etkinliğinin açılış konuşmasında paylaşılan verilere göre yapay zekâ projelerinin yalnızca yüzde 20’si başarılı olurken CIO’ların yüzde 71’i önümüzdeki 12 ay içinde otonom yapay zekâ sistemlerini devreye almayı planlıyor. Buna karşın kuruluşların yalnızca yüzde 21’inde yapay zekâ yönetişimi bulunması, kontrolsüz büyümenin kurumsal riskleri artırabileceğine işaret ediyor.

Gartner, Yapay Zekâ Yatırımlarında Değer ve Riski Dengelemeyi Öneriyor

Gartner Seçkin Başkan Yardımcısı Analisti Daryl Plummer, açılış konuşmasında kurumsal teknoloji stratejisini otomobil yarışlarına benzetti. Plummer, fren sistemlerinin araçları yavaşlatmak için değil, güvenli biçimde daha hızlı ilerlemelerini sağlamak için kullanıldığını belirtti. CIO’ların yapay zekâ stratejisinde uygulayabileceği fren mekanizmaları arasında daha sıkı veri kullanım politikaları ve modellere erişimin sınırlandırılması yer alıyor.

Gartner verileri, yapay zekâ projelerinin yalnızca beşte birinin başarıya ulaştığını gösteriyor. Bu oran geçen yıla göre değişmezken yöneticilerin yüzde 58’i yapay zekâ yatırımlarından olumlu yatırım getirisi (ROI) elde ettiğini bildiriyor. Ancak Plummer, başarılı projelerin yüksek maliyetlerle hayata geçirildiğine dikkat çekiyor. Gartner analistine göre şirketler, iki yıl öncesine kıyasla başarılı bir yapay zekâ projesi için 18 kat daha fazla harcama yapıyor.

Plummer, sektörde token maliyetleri düşerken yapay zekâ kullanımının diğer harcamaları artırdığı bir ekonomik tablo oluştuğunu savunuyor. Artan talep, şirketlerin toplam teknoloji bütçelerini genişletirken düşük birim maliyetler yöneticilerin beklediği tasarrufu tek başına sağlamıyor. Bu nedenle CIO’ların her projeyi yalnızca teknolojik yenilik açısından değil, işletmeye sağlayacağı somut katkı üzerinden değerlendirmesi gerekiyor.

Gartner Seçkin Başkan Yardımcısı Analisti Kristin Moyer, şirketlerin yapay zekâ yatırımlarını yönetirken değer üretimi ile risk birikimini birlikte değerlendirmesi gerektiğini belirtti. Moyer, bu yaklaşımı birbirine bağlı iki döngüden oluşan Gartner değer-risk çarkı modeliyle açıkladı. Model, kuruluşların bir tarafta biriken ekonomik değeri, diğer tarafta büyüyen güvenlik ve operasyon risklerini değerlendirmesine yardımcı oluyor.

Moyer’in paylaştığı veriler, şirketlerin teknoloji yatırımları ile yönetişim hazırlıkları arasında önemli bir uyumsuzluk bulunduğunu gösteriyor. CIO’ların yüzde 71’i gelecek 12 ay içinde otonom yapay zekâ kullanmayı planlarken bugün yalnızca yüzde 21’i kurumsal yapay zekâ yönetişimi oluşturmuş durumda. Moyer, bu dengesizliğin yapay zekânın risk üretme hızından daha hızlı değer elde edilmesini zorlaştırdığını ifade ediyor.

Gartner, değer-risk çarkının yönetimini merkezi bir karar mekanizmasına bağlıyor. Kurum genelindeki farklı birimlerin katılımıyla çalışacak bu yapı, teknoloji yatırımları kadar güvenlik, harcama, risk ve güvenli kullanım kararlarını da koordine edecek. Plummer, ortak karar alma mekanizmasının güvenlik ile yönetişimi aynı hedef doğrultusunda birleştireceğini vurguluyor.

Gartner, yapay zekâ sağlayıcılarının 2030 yılına kadar altyapı yatırımlarına yaklaşık 7 trilyon dolar harcamasını bekliyor. Ancak araştırma şirketi, bu yatırımların karşılığında elde edilecek gelirin yarısından azının yapay zekâ veri merkezlerinden gelmesini öngörüyor. Plummer, bu tablonun teknoloji sağlayıcıları açısından büyük ölçekli varlık değer düşüşü riski oluşturabileceğini belirtiyor.

Altyapı yatırımlarının geri dönüşünü hızlandırmak isteyen sağlayıcılar, kurumsal müşterilerin daha fazla yapay zekâ hizmeti kullanmasını teşvik ediyor. Plummer, şirketlerin her iş sürecinde ajan tabanlı sistemlere yönlendirilmesinin müşteriler açısından her zaman değer yaratmadığını savunuyor. Sağlayıcıların daha fazla token tüketimini teşvik etmesi, gereksiz harcamaları artırarak yatırım getirisini düşürebiliyor.

Teknoloji şirketleri yüzde 50 veya daha yüksek verimlilik artışları bildirse de Gartner verileri, işletmelerde gerçekleşen üretkenlik artışının yalnızca yüzde 16 seviyesinde kaldığını gösteriyor. Plummer’a göre yapay zekânın ihtiyaç duyulmayan işlerde kullanılması, teknolojinin sağladığı verimlilik avantajını azaltan en önemli etkenlerden biri.

Gartner araştırması, yapay zekâ tarafından üretilen düşük kaliteli içeriklerin de şirketlere maliyet çıkardığını ortaya koyuyor. Çalışanların yüzde 40’ı bir ay içinde yapay zekâ kaynaklı, yeniden düzenlenmesi gereken içeriklerle karşılaşıyor. Her bir örneğin temizlenmesi ortalama iki saat sürüyor. Gartner, S&P 500 endeksindeki ortalama bir şirket için bu verimsizliğin yıllık maliyetini 52 milyon dolar olarak hesaplıyor.

Plummer, CIO’ların token tüketimini temel performans göstergesi olarak görmek yerine gerçek iş değerine odaklanmasını öneriyor. Analist, gereksiz yapay zekâ kullanımının sınırlandırılmasını ve şirketlerin hangi görevlerde bu teknolojiden yararlanacağını önceden belirlemesini istiyor. Özellikle yüksek token tüketen işlemlerin daha sıkı değerlendirme süreçlerinden geçirilmesi gerektiğini savunuyor.

Gartner analistleri, yapay zekâ kullanımındaki kontrol sorunlarının yalnızca maliyetlerle sınırlı kalmadığını belirtiyor. Moyer, geleneksel siber güvenlik risklerini kontrol altına alınması gereken köpeklere benzetirken Plummer, gölge yapay zekânın daha öngörülemez bir tablo oluşturduğunu ifade ediyor. Kurumların mevcut yazılımlarına eklenen yapay zekâ özellikleri, çalışanların merkezi güvenlik politikalarından bağımsız araçlar kullanmasına yol açabiliyor.

Moyer, çalışanların iyi niyetle geliştirdiği ancak güvenlik kurallarını ihlal edebilen uygulamaları “kahraman yenilikçiler” olarak tanımlıyor. Bu çalışanlar, işlerini kolaylaştırmak amacıyla yapay zekâ araçları geliştirebiliyor veya mevcut sistemleri farklı amaçlarla kullanabiliyor. Ancak yeterli denetim bulunmadığında söz konusu yenilikler veri sızıntısı, yetkisiz erişim ve kurumsal güvenlik açıkları oluşturabiliyor.

Plummer, güvenlik politikalarının yalnızca dışarıdan gelen tehditleri engellemeye odaklanmaması gerektiğini vurguluyor. Kurumların yapay zekâ araçlarını bilmeden yanlış kullanan çalışanlardan kaynaklanan riskleri de yönetmesi gerekiyor. Bu nedenle güvenlik kontrollerinin yapay zekâ yönetişimiyle birlikte tasarlanması önem kazanıyor.

Gartner analistleri, dijital egemenliğin de yalnızca erişim ve kontrol meselesi olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirtiyor. Kuruluşların hizmet sürekliliğini koruması, alternatif teknoloji sağlayıcılarına erişebilmesi ve kritik altyapılarda operasyonel bağımsızlığını sürdürebilmesi gerekiyor. Gartner’ın CIO’lara verdiği temel mesaj, yapay zekâ yatırımlarını durdurmak değil, gereksiz tüketimi azaltarak güvenli ve ölçülebilir değer üretimine odaklanmak oluyor.