Japonya Mars’ın Uydusu Phobos’tan İlk Örnekleri Getirmek İçin Görev Başlatıyor

Japonya, Mars’ın küçük uydusu Phobos’tan örnek toplamak üzere geliştirdiği görevle uzay araştırmalarında yeni bir aşamaya geçmeye hazırlanıyor. Japonya Uzay Araştırma Ajansı’nın (JAXA) MMX görevi, 20 Ekim 2026’da Tanegashima Uzay Merkezi’nden fırlatılacak ve Phobos’tan en az 10 gram malzeme toplamayı hedefleyecek. Görev planlandığı gibi ilerlerse uzay aracı yaklaşık bir yıl içinde Mars sistemine ulaşacak, üç yıl boyunca bölgede çalışacak ve topladığı örnekleri 2031’de Dünya’ya getirecek.

MMX Phobos’a İniş Sırasında Otonom Kararlar Alacak

JAXA’nın Martian Moons eXploration (MMX) görevi, Mars sistemine ulaştıktan sonra Phobos çevresinde ayrıntılı gözlemler gerçekleştirerek örnek toplama aşamasına geçecek. Görevin en kritik bölümlerinden birini Phobos yüzeyine kontrollü iniş oluşturacak çünkü uydunun yaklaşık 11 kilometrelik yarıçapı ve düşük yerçekimi, uzay aracının daha önce kullanılan standart iniş yöntemlerinden farklı bir yaklaşım izlemesini gerektiriyor.

MMX, daha önce Ryugu asteroidi üzerinde kullanılan uzun süreli yaklaşma ve temas yöntemini Phobos’ta uygulamayacak çünkü bu yöntem daha yüksek yakıt tüketimine yol açacak. Dünya’nın Ayı için geliştirilen iniş teknikleri de Phobos’un çok daha düşük yerçekimi nedeniyle doğrudan kullanılamayacak. Uzay aracının Dünya ile iletişiminde iniş sırasında 20 dakikaya ulaşabilen gecikmeler yaşanabileceği için sistem, kritik manevralarda kararları kendi sensörlerinden aldığı verilerle verecek.

Phobos’a yaklaşan MMX, yüzeydeki krater ve arazi özelliklerini daha önce hazırlanan haritalarla karşılaştırarak konumunu belirleyecek. Sistem 300 metrenin altındaki irtifalarda yüzeydeki beklenmedik yükseklik değişimlerini de kontrol edecek ve tehlikeli bir bölge tespit ettiğinde iniş noktasını değiştirebilecek. Uzay aracı güvenli bir alan bulamazsa iniş girişimini sonlandırarak yeniden yükselip yeni bir deneme gerçekleştirecek.

Mitsubishi Electric tarafından geliştirilen ana uzay aracının fırlatma ağırlığı 4.480 kilogram olacak ve ağırlığın yarısından fazlasını yakıt oluşturacak. MMX, Mars’a ulaşma, Mars sisteminde operasyon gerçekleştirme ve Dünya’ya dönüş aşamaları için birbirinden ayrı yakıt rezervleri taşıyacak.

MMX, Mars sistemine ulaştığında yolculuğun ilk bölümünde kullanılan modülü geride bırakacak ve görevine daha hafif bir konfigürasyonla devam edecek. Uzay aracı daha sonra Mars’ın diğer uydusu Deimos’un yakınından geçecek ve keşif modülünü de ilerleyen aşamada ayıracak. Fransız ve Alman uzay ajanslarının geliştirdiği IDEFIX adlı küçük keşif aracı ise ana inişten önce Phobos yüzeyine gönderilecek.

IDEFIX’in yaklaşık 100 gün boyunca Phobos üzerinde hareket ederek yüzey koşullarını incelemesi planlanıyor. Rover tarafından toplanan veriler, daha büyük MMX aracının iniş bölgesini değerlendirmesine ve örnek toplama operasyonu öncesinde yüzey yapısını daha iyi anlamasına yardımcı olacak. Bu aşama aynı zamanda gelecekteki yapay zekâ destekli uzay aracı navigasyon sistemleri açısından da önemli bir test alanı oluşturacak.

MMX, Phobos yüzeyine ulaştığında robotik kolunu kullanarak zeminden silindirik tüpler içerisinde malzeme çıkaracak. Görevde ayrıca NASA tarafından geliştirilen ve yüzeydeki ince tozu toplamaya yönelik bir nitrojen gazı sistemi bulunacak. Elde edilen materyalin incelenmesi, Phobos ile Deimos’un nasıl ortaya çıktığına ilişkin iki temel teorinin değerlendirilmesine katkı sağlayabilir.

Bilim insanları, Mars’ın uydularının büyük bir çarpışmanın ardından gezegenden kopan maddelerin birleşmesiyle oluşmuş olabileceğini düşünüyor. Diğer teori ise Phobos ve Deimos’un dış Güneş Sistemi’nde oluşan asteroitler olduğunu ve daha sonra Mars’ın çekim alanına girerek gezegen tarafından yakalandığını öne sürüyor. Uyduların koyu yüzeylerinin su ve karbon bakımından zengin asteroitlere benzemesi ikinci ihtimali desteklerken neredeyse dairesel yörüngeleri ve Mars’ın ekvator düzlemiyle uyumlu hareketleri çarpışma senaryosuyla daha fazla örtüşüyor.

Phobos’un yüzeyindeki materyalin bir bölümünün Mars’tan gelmiş olması da araştırmanın önemli başlıklarından birini oluşturuyor. Mars yüzeyine çarpan gök cisimleri geçmişte gezegenden uzaya malzeme savurdu ve araştırmacılar bu parçaların bir kısmının zaman içinde Phobos’a ulaşmış olabileceğini değerlendiriyor. MMX’in toplayacağı örneklerin yaklaşık yüzde 0,1’inin Mars kökenli malzeme içerebileceği tahmin ediliyor.

Yaklaşık 345 milyon dolarlık bütçeye sahip MMX görevi, JAXA’nın 28 yıl aradan sonra gerçekleştireceği ilk Mars sondası fırlatması olacak. Görev yalnızca Phobos’tan örnek getirmeyi hedeflemiyor; aynı zamanda düşük yerçekimli gök cisimlerinde otonom navigasyon, hassas iniş ve örneklerin Dünya’ya taşınması gibi daha sonraki Mars görevlerinde kullanılabilecek teknolojileri de sınayacak.

Phobos’tan Dünya’ya getirilecek materyal, bilim insanlarına yalnızca Mars’ın iki küçük uydusunun kökeni hakkında veri sağlamayacak. Numuneler, Mars çevresindeki maddelerin geçmişte nasıl hareket ettiğini ve gezegen ile uyduları arasındaki malzeme alışverişinin izlerini incelemek için de kullanılabilecek. Bu nedenle görev, gelecekteki Mars örnek dönüş projeleri açısından önemli bir teknoloji ve bilim platformu oluşturabilir.