Bir Kurumsal IT Efsanesinin Sonu: Microsoft Deployment Toolkit’in Hikayesi

BT dünyasında yirmi yıllık bir dönemin kapandığını simgeleyen Microsoft Deployment Toolkit, yazılım devinin aldığı ani bir kararla dijital kütüphanelerden kaldırıldı. Kurumsal imaj dağıtım süreçlerinin en sadık yardımcısı olan bu araç, yerini bulut tabanlı yeni nesil çözümlere bırakıyor.

Bu yazı, MDT’nin ilk hali olan Business Desktop Deployment (BDD) günlerinden, 2020 sonrası fiili terk edilişine ve nihayet ani emeklilik kararına kadar olan süreci eksiksiz şekilde ele almaktadır.

Başlangıç Noktası: Business Desktop Deployment 1.0 (Ağustos 2003)

BDD 1.0, Microsoft Consulting Services (MCS) tarafından geliştirilen iç çalışmaların kamuya açılmış ilk sürümüydü. Ağustos 2003’te yayınlanan bu sürüm; rehber dokümanlar, batch dosyaları ve basit script’lerden oluşuyordu. Windows 2000 ve Windows XP imajlarının oluşturulması ve dağıtılması ciddi ölçüde manuel müdahale gerektiriyordu.

Bu dönem, yazarın hala aktif olarak IT sektöründe çalıştığı, çok sayıda yeni PC’ye toplu Windows kurulumu yapılan büyük projelerin yürütüldüğü bir zaman dilimine denk geliyordu. Kendisi doğrudan BDD ile çalışmasa da, ekipteki diğer kişiler bu aracı yakından tanıyordu. Yazarın kendi sorumluluğu ise o dönemde SMS (Systems Management Server) implementasyonuydu.

Windows Server Deployment 1.0 (Ekim 2003)

BDD 1.0’ın kısa süre sonra yeniden paketlenmiş bir türevi olan Windows Server Deployment 1.0, Windows Server 2003 dağıtımını desteklemek amacıyla yayınlandı. Bu sürümde teknik anlamda büyük bir değişiklik yoktu; asıl fark, masaüstü ve sunucu dağıtımının farklı doğaları nedeniyle hazırlanan ayrı proje planlarıydı. Ancak bu sürüm fazla ilgi görmedi.

Microsoft’a Katılım ve BDD 2.0 Süreci

Yazar Ocak 2004’te Microsoft’ta çalışmaya başladı. Kısa süre sonra Suudi Arabistan’a gönderilerek büyük bir müşteride SMS 2003 implementasyonuna destek verdi. Bu sırada, BDD 2.0’ı test edecek beta müşterilere destek arandığını belirten dahili bir e-posta gördü ve gönüllü oldu.

BDD ekibiyle yapılan (Suudi Arabistan saatine göre gece yarısı gerçekleşen) görüşme sonrasında, yazar MCS danışmanı olarak kalmakla birlikte BDD ekibi için çalışmaya başladı. Bu, o dönemde Microsoft içinde oldukça yaygın olan, dahili fonlama ile danışman kullanımı modeliydi.

BDD ekibi o dönem oldukça küçüktü:

• Birkaç mimar (bugünün ürün yöneticileri)
• İki MCS danışmanı
• Offshore test ekipleri
• Ayrı bir dokümantasyon vendor ekibi

Aslında “gerçek” geliştirici sayısı neredeyse yoktu. VBScript ve batch dosyalarıyla çalışan tek bir MCS danışmanı geliştirici rolünü üstlenmişti. O kişi başka bir projeye kaydırılınca, yazar fiilen geliştirme işlerini de üstlenmek zorunda kaldı.

Business Desktop Deployment 2.0 (Kasım 2004)

BDD 2.0, hem Standard hem Enterprise sürümleriyle yayınlandı ve BDD 1.0’a kıyasla devrim niteliğindeydi:

• HTA (Hypertext Application) tabanlı konfigürasyon
• İlk “action” kavramları (task sequence öncülü)
• Daha fazla VBScript, daha az batch
• Yeni kurallar motoru (data-driven deployment)
• SMS 2003 OS Deployment Feature Pack için Zero Touch Installation (ZTI)
• Windows XP SP2 desteği

Önceki sürümde yanlış bir soruya verilen tek bir cevap, tüm süreci baştan başlatmayı gerektirirken; bu sürümde yapı çok daha modülerdi.

ZTI ve kurallar motoru önceki MCS danışmanı tarafından başlatılmış, yazar tarafından tamamlanmıştı. Ayrıca ilk HTA uygulamaları da yazar tarafından geliştirildi; çünkü o dönemde C# gibi “gerçek kod” yazılmasına izin verilmiyordu.

Business Desktop Deployment 2.5 (Ağustos 2005)

BDD 2.5, BDD 2.0 üzerine inşa edilen evrimsel bir sürümdü:

• İlk kez x64 Windows desteği eklendi
• Üçüncü parti imaging araçlarını destekleyen son sürüm oldu

Bu dönemde yazar hala MCS danışmanıydı, ancak sürekli seyahat etmek zorunda kalması (özellikle Houston’dan uzak projeler) nedeniyle tükenmişlik hissi oluşmuştu. Microsoft içinde kalıcı bir pozisyon arayışına girdi.

SMS ekibine tekrar başvurdu, fakat ilginç bir şekilde aynı anda iki pozisyon için mülakata alındı. İstemediği pozisyon için gelen olumsuz oy nedeniyle her iki pozisyon da reddedildi. Ancak hemen ardından BDD ekibi, kendisini Redmond’a taşımanın daha ucuz olacağını fark ederek yazarın ekibe katılmasını sağladı.

Yazar Ağustos 2005’te Redmond’a taşındı ve BDD 2.5 sürümünü imzalayarak yayınladı.

Business Desktop Deployment 2007 (BDD 3.0) – Ocak 2007

BDD 2007, bugünkü Microsoft Deployment Toolkit’in temellerinin atıldığı sürümdü:

• ConfigMgr 2007 task sequencing engine
• Windows PE 2.0
• Windows Vista desteği
• ImageX ile imaj yakalama
• MMC 3.0 tabanlı yönetim aracı
• Veritabanı yönetim araçları

Bu noktada sunucu tarafı tamamen C# ile yazılmaya başlandı. Task sequencing motoru sıfırdan yazılmadı; SCCM ekibiyle anlaşarak onların motoru standalone olarak entegre edildi.

Client tarafında ise hâlâ VBScript tercih edildi. PowerShell henüz yaygın değildi ve eski işletim sistemlerine .NET ve PowerShell yükleme zorunluluğu mantıklı görülmüyordu.

Deployment Workbench, PowerShell kullanan bir MMC snap-in olarak geliştirildi. UI üzerinden yapılan her işlem, arka planda PowerShell cmdlet’lerine dönüştürülüyor; bu da tam otomasyon imkanı sağlıyordu.

Bu PowerShell mimarisinin temelini, Jeffrey Snover’ın Monad (PowerShell’in eski adı) sunumu oluşturdu.

Microsoft Deployment (BDD 2008 / BDD 4.0) – Kasım 2007

Bu sürümle birlikte:

• ConfigMgr 2007 ile OS deployment
• Windows Server 2003 desteği
• Office 2007 desteği
• Yeni dokümantasyon setleri

BDD ismi terk edildi, ancak ortaya çıkan “Microsoft Deployment” ismi neredeyse herkes tarafından sevilmedi. Pratikte herkes buna MDT (Microsoft Deployment Toolkit) demeye devam etti.

Bu dönemde Microsoft Deployment Toolkit Wizard Editor aracı da yayınlandı ve sonraki sürümlerle uyumlu olacak şekilde güncellendi.

MDT 2010 – Eylül 2009

Windows 7 ile hizalanan bu sürümde:

• User Driven Installation (UDI)
• Deployment Workbench’te klasör yapısı
• Driver selection profiles
• UEFI desteği

UDI, MDT ekibi dışındaki tek büyük katkıydı ve Microsoft IT tarafından C++ ile geliştirilmişti. Entegrasyonu oldukça sancılıydı.

UEFI testleri o dönemde sanal makineler yerine fiziksel donanımlarda, yavaş disklerle yapılıyordu; bu da geliştirme sürecini ciddi biçimde zorlaştırıyordu.

MDT 2012 – Nisan 2012

Bu sürümle birlikte:

• Windows 8 preview desteği
• Task sequence içinde PowerShell 2.0
• Monitoring özelliği
• DaRT entegrasyonu

Monitoring özelliği, task sequence’lerin anlık olarak izlenmesini sağlıyordu. Ancak kimlik doğrulama yoktu ve bu servis opsiyoneldi.

Dokümante edilmemiş bir özellik olarak, monitoring veritabanına PowerShell ile makineye özel ayarlar eklenebiliyordu.

Bu sürümden kısa süre sonra yazar MDT ekibinden ayrılarak Windows pazarlama ekibine geçti. MDT ekibi ise SCCM ekibine bağlandı.

MDT 2013 ve Sonrası

MDT 2013 (Ekim 2013):

• Windows 8.1
• Yeni ADK desteği

Sonraki yıllar “servis paketi dönemi” oldu. 2015’te üç, 2016’da bir güncelleme yayınlandı. İsimlendirme basitleştirildi.

• MDT 8450 (Aralık 2017)
• MDT 8456 (Ocak 2019) > son resmi sürüm

Emeklilik ve Güvenlik Meselesi

Yazar 2020’de Microsoft’tan ayrıldıktan sonra MDT fiilen sahipsiz kaldı. Windows 11 desteğinin gelmemesi kimseyi şaşırtmadı.

Asıl sürpriz, 6 Ocak’ta MDT’nin hiçbir uyarı olmadan Download Center’dan kaldırılması ve emekli edildiğinin duyurulmasıydı. Bunun arkasındaki sebep, monitoring bileşenindeki bir güvenlik açığıydı.

Monitoring aktifse, özellikle internet bağlantısı olan MDT sunucularında devre dışı bırakılması önerildi.

Gelecek

Microsoft, MDT yerine Windows Autopilot veya SCCM’i öneriyor. Ancak:

• Autopilot temiz OS gerektirir
• SCCM de yavaş yavaş gözden düşmektedir

Bu boşluğu doldurmak için geliştirilen yeni çözüm ise DeployR olarak duyuruldu.