Çin’in gizli uzay uçağı Şenlong, 2024 yılında ticari bir uydu tarafından görüntülendi ve fotoğrafı iki yıl sonra kamuoyuyla paylaşıldı. Pentagon’un gizliliği kaldırılan istihbarat değerlendirmesinde yer alan görüntü, aracın kanat yapısını ve yanında büyük güneş panelleri taşıyan bir nesneyi ortaya koydu. Çin’in uzay aracının yörüngedeki görevleri belirsizliğini korurken ABD’nin raporu, Çin’in uydu karşıtı silah kapasitesine ilişkin uyarıları da gündeme taşıdı.
Şenlong’un Yörüngedeki Görevleri Gizemini Koruyor
Ticari uydu operatörü Vantor, eski adıyla Maxar, 2024 yılında Çin’in deneysel uzay uçağı Şenlong’un görüntüsünü kaydetti. Ars Technica’nın aktardığı fotoğraf, Pentagon’a bağlı Savunma İstihbarat Ajansının uzay kaynaklı tehditlere ilişkin gizliliği kaldırılan değerlendirmesi kapsamında 2026 yılında yayınlandı. Görüntü, uzun süredir amatör ve profesyonel uzay gözlemcilerinin takibinde olan aracın tasarımına ilişkin nadir bir görsel kanıt sundu.
Fotoğrafta ince kanatlara sahip bir araç ile ona kenetlenmiş olabileceği değerlendirilen, iki büyük güneş paneli taşıyan başka bir nesne görülüyor. Şenlong’un genel tasarımı, ABD Uzay Kuvvetleri tarafından kullanılan ve Boeing tarafından geliştirilen X-37B uzay uçağına benzerlik gösteriyor. Ancak görüntü, aracın görevlerini veya yanındaki nesnenin işlevini kesin biçimde ortaya koymuyor.
Çin, son altı yıl içinde dört uzay uçağı görevi gerçekleştirmesine rağmen Şenlong’un yörüngede hangi operasyonları yürüttüğüne ilişkin sınırlı bilgi paylaşıyor. Ülkenin uzay programından yapılan açıklamalarda araç, gelecekte uzayın barışçıl amaçlarla kullanımını destekleyecek daha kolay ve düşük maliyetli gidiş-dönüş yöntemlerinin geliştirilmesine katkı sağlayacak bir teknoloji olarak tanımlanıyor.
Uzay uzmanları, Şenlong’un yörüngede gizemli nesneler bırakmasının yanı sıra başka cisimleri yakalamak için de kullanılmış olabileceğini değerlendiriyor. Bazı değerlendirmeler, aracın bu tür operasyonlarda robotik kollardan yararlanabileceğine işaret ediyor. Ancak kamuoyuna açıklanan görüntü ve istihbarat raporu, bu olasılıkları doğrulayacak teknik ayrıntılar sunmuyor.
ABD’nin X-37B aracı da uzun süreli yörünge görevleriyle uzay teknolojileri alanındaki önemli deneysel platformlardan biri olarak öne çıkıyor. Boeing tarafından geliştirilen uzay uçağı, son 16 yılda toplamda binlerce günü Dünya çevresindeki yörüngelerde geçirdi. Aracın en son görevi Ağustos 2025’te başladı.
X-37B, 2024 yılında yüksek eliptik yörüngesinden daha alçak bir yörüngeye geçmek amacıyla riskli bir atmosferik frenleme manevrası gerçekleştirdi. Aerobraking olarak adlandırılan yöntem, aracın atmosferle kontrollü etkileşiminden yararlanarak hızını ve yörünge yüksekliğini değiştirmeyi hedefliyor. Çin’in Şenlong programıyla ABD’nin X-37B operasyonları arasındaki benzerlikler, iki ülkenin yeniden kullanılabilir askerî uzay araçlarına yönelik çalışmalarını daha yakından izlenen bir rekabet alanına dönüştürüyor.
Pentagon’un istihbarat değerlendirmesi, Çin’in uzay faaliyetlerine ilişkin belirsizliklerin yanı sıra uyduları hedef alabilecek silah sistemlerine de yer veriyor. Rapora göre Çin ordusu, uyduların işleyişini bozmak, performansını düşürmek veya fiziksel hasar vermek amacıyla farklı güç seviyelerinde çalışan birden fazla kara konuşlu lazer silahına sahip.
Raporda ayrıca Çin’in 2020’lerin sonlarına doğru uzay tabanlı yönlendirilmiş enerji sistemleri ile daha yüksek güçlü kara konuşlu sistemler geliştirebileceği belirtiliyor. Değerlendirmeye göre söz konusu teknolojiler, daha yüksek yörüngelerde bulunan uydular için de tehdit oluşturabilecek kapasiteye ulaşabilir.
Şenlong’un gerçek görev profili açıklanmadığı için aracın askerî amaçlarla hangi ölçüde kullanıldığı kesinlik kazanmıyor. Uydu görüntüsü, Çin’in gizli uzay programına ilişkin önemli bir görsel ayrıntı sağlasa da aracın operasyonel kabiliyetleri ve yörüngedeki faaliyetleri hakkında yeni soruları da beraberinde getiriyor.
