Vietnam’ın ilk yarı iletken üretim tesisi için belirlenen 2027 deneme üretimi hedefi, inşaat çalışmalarındaki gecikmeler ve ASML ile ekipman tedarik anlaşmasının henüz sonuçlanmaması nedeniyle riske girdi. Başkent Hanoi yakınlarında kurulması planlanan tesisin arazisinde ekim 2026 itibarıyla herhangi bir bina bulunmazken projenin yaklaşık 1,3 milyar dolara mal olması bekleniyor. Projeyi yürüten Viettel takvime uygun ilerleme sağlandığını savunsa da kaynaklar, idari engellerin ve şirketin çip fabrikası kurma konusundaki deneyim eksikliğinin süreci yavaşlattığını belirtiyor.
ASML İle Ekipman Anlaşması Henüz Sonuçlanmadı
Vietnam’ın ilk çip üretim tesisi için yürütülen hazırlıklar, gerekli üretim ekipmanlarının tedarikinde yaşanan belirsizlik nedeniyle planlanan takvimin gerisinde kalabilir. Projeyi yürüten, askerî bağlantılı telekomünikasyon ve savunma grubu Viettel’in Hollandalı üretim ekipmanı sağlayıcısı ASML ile aylardır görüşmeler yaptığı belirtiliyor. Konuya yakın üç kaynak, taraflar arasında henüz bir anlaşmaya varılmadığını aktarıyor.
Görüşmelerin odağında, silikon levhalar üzerine devre desenleri işlemek için kullanılan derin ultraviyole (DUV) litografi sisteminin satın alınması bulunuyor. Ancak tarafların hangi DUV makinesi üzerinde görüştüğü ve anlaşmanın neden sonuçlanmadığı konusunda ayrıntılı bilgi paylaşılmadı. Makinenin modeli, satışın Hollanda ihracat kontrollerine tabi olup olmadığını değerlendirmek açısından da önem taşıyor.
ASML, yapay zekâ yatırımlarının hızlandırdığı talep artışı nedeniyle en gelişmiş üretim makinelerine yönelik siparişleri önümüzdeki iki yıl içinde tamamen karşılayamayabileceğini daha önce bildirdi. Şirket, en gelişmiş aşırı ultraviyole (EUV) litografi makinelerinde tekel konumunda bulunurken daldırmalı DUV sistemlerinde Japon Nikon ile rekabet ediyor. Kaynaklara göre eski nesil ekipmanlarda arz sıkıntısının daha sınırlı kalması bekleniyor.
Reuters’ın ekim ayındaki saha ziyaretinde, Hanoi çevresinde bulunan fabrika arazisinin yabani bitkilerle kaplı olduğu ve alanda herhangi bir bina inşa edilmediği bildirildi. Planet Labs tarafından ocak ayında, Airbus tarafından ise ekim ayında alınan uydu görüntüleri de sahada yapılaşma bulunmadığına işaret ediyor.
Projeyi doğrudan bilen bir kaynak, Viettel’in çip fabrikası inşa etme deneyiminin sınırlı olmasının ve kamu finansmanının hızla sağlanmasındaki idari engellerin gecikmelere yol açtığını belirtiyor. Kaynak, 2027 deneme üretimi hedefinin büyük olasılıkla karşılanamayacağını ifade ederken hükümet tarafından görevlendirilen projenin sürdüğünü, ancak yeni takvimin netleşmediğini aktarıyor.
Viettel ise Reuters’a gönderdiği açıklamada projenin belirlenen plan ve takvim doğrultusunda ilerlediğini savunuyor. Şirket, çalışmaların teknik gereklilikler ile uygulama aşamalarına göre yürütüldüğünü ve uygun zamanda yeni bilgiler paylaşacağını bildiriyor. Vietnam Maliye Bakanlığı yorum talebine yanıt vermezken ASML de Viettel ile yürütülen görüşmeler hakkında açıklama yapmıyor.
Vietnam yönetimi, yarı iletken üretimini ülkenin teknoloji sektöründe daha yüksek katma değerli faaliyetlere geçiş planının bir parçası olarak görüyor. İktidardaki Komünist Parti, ülkenin 2045 yılına kadar yüksek gelirli ekonomiler arasına girmesini ve 2030’a kadar en az yüzde 10 büyüme sağlamasını hedefliyor.
Viettel, ocak ayında fabrikanın temelini atarken tesisin 2030 yılına kadar tam kapasiteyle çalışmasını planladığını açıklamıştı. Şirket, üretilecek çipleri havacılık, telekomünikasyon ve otomotiv sektörlerinde değerlendirmeyi amaçlıyor. Ocak ayında paylaşılan bir sunumda 32 nanometre üretim teknolojisi hedefi yer almış, ancak bu bilgi daha sonra şirketin internet sitesinden kaldırılmıştı. Viettel ayrıca deneyimli bir yarı iletken üreticisiyle teknoloji ve uzmanlık desteği sağlayacak ortaklık kurup kurmadığını açıklamadı.
Vietnam’ın yabancı yatırımcıları ülkede çip üretim tesisi kurmaya ikna etme girişimlerinin sonuçsuz kaldığı da sektör kaynakları tarafından belirtiliyor. Buna karşın ülke, daha düşük sermaye gerektiren yarı iletken montajı, test ve paketleme faaliyetlerinde hızla büyüyen bir üretim merkezi konumunda bulunuyor.
Intel, Amkor Technology ve Hana Micron Vietnam’da büyük ölçekli montaj, test ve paketleme tesisleri işletiyor. Samsung Electronics de ülkede bir çip test tesisi kurmayı planlıyor. Bu yatırımlar, Vietnam’ın yarı iletken sektöründeki mevcut konumunun ileri üretim teknolojilerinden çok üretim sonrası süreçlerde güçlendiğini gösteriyor.
ASML tedarikçileri Coherent ile VDL Enabling Technologies Group da Vietnam’da faaliyet gösteriyor. Ancak bu şirketlerin ülkedeki fabrikaları ağırlıklı olarak ASML dışındaki müşterilere hizmet veriyor.
Vietnam’ın ilk çip fabrikası, ülkenin montaj ve test faaliyetlerinden doğrudan çip üretimine geçiş hedefi açısından stratejik önem taşıyor. Tesisin 2027 deneme üretimi takvimine yetişip yetişemeyeceği ise inşaatın başlaması, ekipman tedarikinin sonuçlanması ve gerekli teknik uzmanlığın sağlanması gibi temel aşamalara bağlı kalıyor.
