İsviçre’de geliştirilen ve daha önce sınırlı sayıda gündeme gelen bir intihar kapsülü, yapay zekâ temelli bir değerlendirme sistemiyle yeniden kamuoyunun odağına girdi. Geliştirici Philip Nitschke, cihazın yeni sürümünde kullanıcının karar verme yeterliliğini bir yapay zekâ testinin değerlendirdiğini açıkladı. Bu adım, destekli ölüm uygulamalarının hukuki ve etik sınırlarıyla ilgili tartışmaları yeniden alevlendirdi.
Yapay Zekâ Destekli İntihar Kapsülü Psikiyatrist Muayenesi Yerine Dijital Değerlendirme Sunuyor
Philip Nitschke, ilk kez 2019 yılında tanıtılan Sarco adlı kapsülün yeni neslinde önemli bir değişikliğe gidildiğini aktardı. Yeni sistemde kullanıcı, psikiyatrik görüşme yerine çevrim içi bir yapay zekâ değerlendirmesinden geçiyor. Testi geçen kişiler için kapsülün belirli bir süreyle aktif hâle geldiği ifade edildi. Geliştirici, bu yaklaşımın karar verme yeterliliğini ölçmeye odaklandığını savundu. Nitschke, çiftlerin birlikte kullanabilmesi için daha büyük boyutlu “Double Dutch” adlı bir kapsül üzerinde de çalışıldığını belirtti. Bu modelin de aynı değerlendirme mekanizmasıyla sunulması planlandı.
İsviçre, destekli ölüm uygulamalarına belirli koşullar altında izin veren ülkeler arasında yer alıyor. Ülkede bu tür bir kararın geçerli sayılabilmesi için kişinin zihinsel yeterliliğe sahip olması gerekiyor. Ayrıca sürece eşlik eden kişilerin herhangi bir kişisel çıkar sağlamaması şart koşuluyor. Yetkililer, bu çerçevede geliştirilen teknolojilerin yakından izlendiğini vurguluyor. Yapay zekâ destekli intihar kapsülü, mevcut yasal düzenlemeler açısından yeni sorular doğuruyor.
Sarco kapsülü, bugüne kadar yalnızca bir kez kullanıldı. Eylül 2024’te sağlık sorunları yaşayan 64 yaşındaki bir ABD vatandaşı, İsviçre’de bu kapsülü tercih etti. Yetkililer, olayın ardından kapsüle el koydu ve süreçte yer alan kişiler hakkında soruşturma başlattı.
Soruşturma kapsamında gözaltına alınan isimler arasında destekli ölüm alanında faaliyet gösteren bir kuruluşun yöneticisi de yer aldı. Yetkililer, uzun süren incelemeler sonrası kasıtlı bir suç unsuruna rastlamadıklarını açıkladı. Yaşanan gelişmeler, kapsülün geliştirme sürecinin geçici olarak durmasına yol açtı.
Uzmanlar, yapay zekânın ruh sağlığı gibi son derece hassas bir alanda karar verici rol üstlenmesini eleştirel biçimde değerlendiriyor. Birçok uzman, dijital sistemlerin karmaşık psikolojik durumları doğru şekilde ölçüp ölçemeyeceği konusunda ciddi soru işaretleri bulunduğunu dile getiriyor.
Yapay zekâ destekli intihar kapsülü, teknoloji ile etik arasındaki çizginin nerede başlaması gerektiği sorusunu yeniden gündeme taşıdı. Tartışmalar, bu tür sistemlerin gelecekte nasıl denetleneceği konusuna odaklanmış durumda.
