İngiltere’de bilim insanları, insan DNA’sını baştan üretmeyi hedefleyen tartışmalı bir projeye resmen başladı. Wellcome Trust tarafından desteklenen bu girişim, insan yaşamının temel yapı taşlarını laboratuvar ortamında oluşturmayı amaçlıyor. Uzmanlar bu çalışmanın biyolojide yeni bir çağ başlatacağını söylüyor.
Proje Tedavi Edilemeyen Hastalıklara Yeni Umut Olabilir
Araştırmaya ilk etapta 10 milyon sterlin destek veren Wellcome Trust, projenin etik riskler kadar büyük bir tıbbi potansiyel taşıdığını belirtti. Proje ekibinde yer alan Cambridge MRC Moleküler Biyoloji Laboratuvarı’ndan Dr. Julian Sale, araştırmanın sağlıklı yaşlanma, hastalıklara dirençli hücre üretimi ve organ yenilenmesi gibi alanlarda çığır açabileceğini ifade etti.
Bilim insanları, ilk aşamada sentetik olarak insan DNA’sının giderek büyüyen parçalarını üretmeye çalışacak. Nihai hedef, baştan sona yapay yollarla bir insan kromozomu üretmek. Bu kromozomlar, vücudun gelişimini ve onarımını yöneten genleri taşıyor.
Proje, tam 25 yıl önce tamamlanan İnsan Genomu Projesi’nin açtığı yolda ilerliyor. O dönem bilim dünyası, insan DNA’sını okuyabilir hâle gelmişti. Yeni çalışma ise bu yapının tek tek parçalarının sıfırdan oluşturulmasına imkân tanıyacak.
Wellcome Sanger Enstitüsü Direktörü Prof. Matthew Hurles, DNA’yı baştan inşa etmenin genetik yapının işleyişine dair çok daha derinlemesine bilgiler sunacağını söylüyor. Araştırmalar yalnızca laboratuvar ortamında yürütülecek ve canlı insan üretimi yapılmayacak.
Bazı bilim insanları, teknolojinin kötü niyetli kişiler tarafından kötüye kullanılabileceği konusunda uyarıyor. Edinburgh Üniversitesi’nden Prof. Bill Earnshaw, yeterli ekipmana sahip bir grubun bu teknolojiyi sınır tanımadan kullanabileceğini ve kontrolün neredeyse imkânsız olacağını dile getirdi.
Beyond GM adlı kampanya grubunun direktörü Dr. Pat Thomas ise, bu teknolojinin ticari amaçlarla nasıl kullanılacağına dair ciddi belirsizlikler olduğunu vurguladı. Thomas, “Eğer sentetik beden parçaları ya da insanlar üretilecekse, bu yaratımların mülkiyeti kime ait olacak?” sorusunu gündeme taşıdı.
Wellcome Trust, süreci şeffaf şekilde yönetmek istiyor. Proje kapsamında etik ve toplumsal etkileri değerlendirecek ayrı bir sosyal bilimler programı da yürütülecek. Kent Üniversitesi’nden Prof. Joy Zhang, kamuoyunun görüş ve endişelerini doğrudan dikkate alacaklarını belirtti. Wellcome Trust’tan Dr. Tom Collins ise, bu teknolojinin bir gün mutlaka geliştirileceğini düşündüklerini ve erken davranarak süreci sorumlu biçimde yönetmeyi tercih ettiklerini söyledi.
