1930 yılında üretilen çok sayıda kitap, film, çizgi karakter ile müzik eseri telif korumasını geride bıraktı. 2026 itibarıyla ABD’de telif süresi dolan bu yapımlar, kamu malı statüsüyle serbest kullanım kapsamına alındı. Kültürel miras açısından önem taşıyan bu gelişme, yaratıcı projeler için yeni bir alan açtı.
Duke Üniversitesi Kamu Malı Listesini Paylaştı
Telif hakkı mevzuatına göre yazılı eserler ile filmler için koruma süresi 95 yıl olarak uygulanıyor. Ses kayıtlarında ise daha erken bir tarih esas alınıyor. Bu nedenle 1930 yapımı içerikler serbestleşirken, ses kayıtlarında eşik 1925 yılı olarak kabul ediliyor.
Duke Üniversitesi Hukuk Fakültesi Kamu Malı Çalışmaları Merkezi, her yıl olduğu gibi bu yıl da telif süresi sona eren eserleri kamuoyuyla paylaştı. Merkez, 1930 yılına ait en dikkat çeken yapımları tek bir listede topladı. Liste, edebiyat dünyasından sinemaya, animasyondan müziğe kadar geniş bir yelpazeyi kapsıyor. Araştırmacılar, sanatçılar ile içerik üreticileri bu eserleri artık izin almadan kullanabiliyor.
1930 tarihli ve telif koruması sona eren bazı önemli eserler aşağıda yer alıyor:
| Tür | Eser | Yaratıcı |
|---|---|---|
| Roman | As I Lay Dying | William Faulkner |
| Roman | The Murder at the Vicarage | Agatha Christie |
| Roman Serisi | Nancy Drew İlk Dört Kitap | Edward Stratemeyer |
| Animasyon | Betty Boop | Fleischer Studios |
| Çizgi Roman | Blondie | Chic Young |
| Film | All Quiet on the Western Front | Lewis Milestone |
| Film | Animal Crackers | Marx Brothers |
| Film | The Blue Angel | Josef von Sternberg |
| Animasyon | Fiddlin’ Around | Walt Disney |
| Müzik | I Got Rhythm | George ve Ira Gershwin |
| Müzik | Dream a Little Dream of Me | Fabian Andre |
| Kayıt | The St. Louis Blues | Bessie Smith, Louis Armstrong |
Bu liste, kamu malına geçen eserlerin yalnızca bir bölümünü yansıtıyor. Duke Üniversitesi verileri, çok daha geniş bir arşivi içeriyor.
1930 yılı, Hollywood’da Hays Code kurallarının tam olarak uygulanmadığı bir döneme karşılık geliyor. Sinema sektöründe ahlaki sansürün sıkılaşması 1934 sonrasında gerçekleşti. Bu nedenle dönemin filmleri, sonraki yıllarda yasaklanan sahnelere yer verebiliyordu. Morocco filminde Marlene Dietrich’in smokinle kamera karşısına geçmesi, bu özgür dönemin en bilinen örnekleri arasında bulunuyor. Sinema tarihçileri, kamu malına giren bu filmlerin dönemin anlatım cesaretini yansıttığını ifade ediyor.
Betty Boop karakterinin 1930 tarihli Dizzy Dishes animasyonundaki ilk versiyonu kamu malı kapsamına alındı. Ancak bu serbestlik yalnızca ilk tasarımı içeriyor. Günümüzde bilinen insansı Betty Boop görünümü telif koruması altında kalmaya devam ediyor.
Benzer bir durum Pluto karakteri için de geçerli. Pluto’nun 1930 yapımı The Picnic kısa filminde “Rover” adıyla görünen ilk hâli serbest kullanım kapsamında yer alıyor. Daha sonraki tasarımlar için telif sınırlamaları sürüyor.
Kamu malına giren 1930 yapımı eserler, oyun geliştiriciler için de yeni bir üretim alanı oluşturdu. “Gaming Like It’s 1930” adlı etkinlik, bu döneme ait serbest içerikleri temel alan projeleri destekliyor. Etkinlik kapsamında geliştirilen oyunların, 1930 yılına ait en az bir kamu malı eseri içermesi gerekiyor. Organizasyon yetkilileri, başvuruların ocak ayı sonuna kadar kabul edileceğini duyurdu.
