Trump ve Şi Zirvesinde Yapay Zekâ Çipleri ve Güvenlik Görüşmeleri Öne Çıkacak
ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, bu hafta Shenzhen’de gerçekleştirecekleri zirvede ileri yapay zekâ çiplerine erişim kısıtlamalarını ve teknoloji güvenliğini ele alacak. Perşembe günü yapılması planlanan görüşmelerde Washington’ın Çin’e yönelik yeni ihracat kontrolleri gündemin önemli başlıklarından biri olacak. İki ülke, rekabetin yarattığı gerilime rağmen yapay zekâ kaynaklı güvenlik riskleri konusunda ortak iletişim mekanizması oluşturmak için de temaslarını sürdürecek.
ABD’nin Çip İhracatı Kısıtlamaları Çin’in Teknoloji Politikası Açısından Önem Taşıyor
Shenzhen’de yapılacak görüşmeler öncesinde ABD’de Çin’in gelişmiş yapay zekâ çiplerine erişimini daha fazla sınırlandırmaya yönelik siyasi baskı artıyor. Nvidia’nın kurucu ortağı Jensen Huang’ın, Çin bağlantılı olduğu öne sürülen bir casusla ilişkisi bulunduğuna dair haberlerin ardından görevinden ayrılması, Washington’daki ihracat kontrolü tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı. Huang, bir yıl önce Busan’da düzenlenen ABD-Çin zirvesinde çip satışlarını destekleyen açıklamalarıyla öne çıkmıştı.

The Asia Group danışmanlık şirketinin dijital uygulamalar başkanı George Chen, Şi Cinping’in görüşmeler sırasında Huang’ın adını doğrudan anmayabileceğini ancak ihracat kontrollerinin gündemin üst sıralarında yer alacağını belirtti. Chen’e göre Pekin yönetimi yalnızca gelişmiş teknolojiye erişimin kısıtlanmasından değil, ABD’nin Çin’in genel ekonomik ve teknolojik yükselişini sınırlandırmaya yönelmesinden de endişe duyuyor.
Çin açısından tartışmanın kapsamı, yarı iletken tedarikinin ötesine uzanıyor. George Chen, iki ülke arasındaki ilişkinin stratejik istikrar yaklaşımından daha geniş bir çevreleme politikasına kaymasının Pekin yönetimi tarafından yakından izlendiğini ifade etti. Bu nedenle Şi-Trump görüşmesinde çip ihracatına ilişkin kararların yanı sıra Washington’ın Çin’in teknoloji sektörüne yönelik uzun vadeli yaklaşımı da önem taşıyacak.
İki ülke arasındaki teknoloji rekabeti, yapay zekâ sistemlerinin oluşturduğu güvenlik risklerine yönelik temasları tamamen durdurmuş değil. Görüşmelerin hazırlık sürecine yakın üç kaynağa göre Washington ve Pekin, Shenzhen zirvesi çevresinde yapay zekânın kötüye kullanılmasını önlemeye yönelik güvenlik önlemlerini değerlendirmek için yeni görüşmeler planladı.
Tarafların üzerinde durduğu önerilerden biri, ciddi yapay zekâ olaylarının karşılıklı olarak bildirilmesini sağlayacak acil iletişim mekanizması oluşturulması. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ile Çin Başbakan Yardımcısı He Lifeng, eylül ayında bu öneriyi gündeme getirmişti ancak sistem henüz faaliyete geçmedi. Görüşmelere yakın kaynaklar, mekanizmanın devreye alınmasını geciktiren nedenlere ilişkin ayrıntı paylaşmadı.
Önerilen sistem, yapay zekâ kaynaklı ciddi olayların yanlış anlaşılmalar nedeniyle ulusal güvenlik krizlerine dönüşmesini önlemeyi amaçlıyor. Mevcut iletişim ise ağırlıklı olarak iki ülkedeki üst düzey yetkililerin doğrudan temasları üzerinden yürütülüyor. Yeni bir bildirim protokolü, tarafların gelişmiş yapay zekâ modellerinden kaynaklanan riskleri daha hızlı değerlendirmesine yardımcı olabilecek.
Scott Bessent, geçen hafta New York’ta yaptığı açıklamada APEC kapsamındaki yapay zekâ görüşmelerinde güvenlik olaylarına ilişkin iletişim protokollerinin ele alınacağını söyledi. Bessent ayrıca tarafların gelişmiş modellerin test edilmesine yönelik uygulama ve deneyimlerini paylaşmasını beklediğini belirtti. Plenum araştırma şirketinin Şanghay merkezli ortağı Bo Zhengyuan ise ihracat kısıtlamalarına ilişkin anlaşmazlığın liderler zirvesini olumsuz etkilemesinin şu aşamada iki ülkenin de çıkarına olmadığını değerlendirdi.
Zirvenin gündemi yalnızca yapay zekâ ve yarı iletken politikalarıyla sınırlı kalmayacak. ABD yönetiminden üst düzey bir yetkili, eylül ayında Washington’da düzenlenen Trump-Şi görüşmesinde kararlaştırılan Ticaret Kurulu girişiminde yeni bir ilerleme açıklanmasının beklenmediğini bildirdi. Söz konusu girişim, toplam 30 milyar dolar değerindeki ürünlere uygulanan karşılıklı gümrük vergilerinin düşürülmesini hedefliyor.
Çin yönetimi ise Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği Forumu’nun (APEC) Shenzhen toplantısında yapay zekâ ile dijital ekonomiyi öncelikli konular arasında konumlandırıyor. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mao Ning, Pekin’in her iki alanda da liderlerin somut anlaşmalara ulaşmasını beklediğini açıkladı. Bu yaklaşım, Çin’in teknoloji gündemini yalnızca ABD ile rekabet üzerinden değil, bölgesel ekonomik iş birliği çerçevesinde de ele aldığını gösteriyor.
Trump’ın Shenzhen ziyaretine resmî bir iş dünyası heyeti eşlik etmeyecek. ABD yönetiminden bir yetkili, Elon Musk’ın başkanla seyahat edecek başlıca şirket yöneticisi olduğunu, diğer iş dünyası temsilcilerinin ise Çin’in davetiyle zirveye katılacağını belirtti. Zirve yemeğine Mastercard Üst Yöneticisi Michael Miebach ile FedEx Üst Yöneticisi Raj Subramaniam’ın da katılmasının beklendiği bildirildi.
Çinli organizatörler, 17-18 Kasım tarihlerinde düzenlenecek APEC CEO Zirvesi’ne 115 Fortune Global 500 şirketinden temsilcilerin de aralarında bulunduğu 2 binden fazla siyasetçi ve iş dünyası liderinin katılmasını bekliyor. Shenzhen’deki toplantılar, ABD ile Çin arasındaki teknoloji ve ticaret anlaşmazlıklarının yanı sıra yapay zekâ güvenliğinde ortak çalışma alanlarının hangi başlıklarda ilerleyebileceğini de ortaya koyacak.










