Elektrikli Otomobil Bataryalarının Ömrü 3 Dakikadan Kısa Sürede Ölçülebilecek
Avustralya’daki New South Wales Üniversitesi (UNSW) araştırmacıları, lityum iyon bataryaların sağlık durumunu üç dakikadan kısa sürede ölçebilen yeni bir teknoloji geliştirdi. Kısa elektrik darbeleri ve istatistiksel modellerle çalışan prototip, mevcut test yöntemlerine kıyasla ölçüm süresini yüzde 95,5, maliyeti ise yüzde 80’den fazla azaltabiliyor. LFP, NCA ve NMC batarya kimyalarını destekleyen sistemin 500’den fazla batarya üzerinde test edilmesi ve geri dönüşüm süreçlerine entegre edilmesi planlanıyor.
Yeni Teknoloji Batarya Sağlık Kontrolünü Dakikalar İçinde Tamamlıyor
Elektrikli otomobillerde kullanılan lityum iyon bataryalar, zamanla kapasite kaybına uğrayarak ilk üretildikleri döneme kıyasla daha az enerji depolayabiliyor. Kullanılmış bataryaların yeniden otomobillerde değerlendirilmesi veya enerji depolama sistemlerine aktarılması için mevcut kapasitelerinin ve güvenlik durumlarının belirlenmesi gerekiyor. Ancak geleneksel test yöntemleri, bu değerlendirmeyi gerçekleştirmek için uzun şarj ve deşarj işlemleri gerektiriyor.
UNSW araştırmacılarının geliştirdiği prototip, batarya hücrelerine kısa süreli elektrik darbeleri göndererek farklı bir ölçüm yöntemi uyguluyor. Sistem, her hücrenin elektriksel uyarılara verdiği tepkiyi kaydediyor ve elde edilen verileri istatistiksel modeller üzerinden analiz ediyor. Böylece bataryanın sağlık durumu, uzun süreli şarj ve deşarj döngülerine ihtiyaç duyulmadan tahmin edilebiliyor.
Laboratuvar testlerinde yüzde 90’ın üzerinde doğruluk oranına ulaşan teknoloji, tek bir batarya hücresini üç dakikadan kısa sürede değerlendirebiliyor. Araştırmacılar, bu yöntemin özellikle çok sayıda kullanılmış bataryanın incelendiği geri dönüşüm tesislerinde önemli zaman tasarrufu sağlayabileceğini belirtiyor.
Geleneksel batarya kapasite testi, genellikle hücrenin tamamen şarj edilmesini ve ardından kontrollü biçimde boşaltılmasını gerektiriyor. Yaklaşık 10 saat sürebilen bu işlem sırasında bataryanın depoladığı enerji miktarı ve deşarj performansı ölçülerek kapasite kaybı hesaplanıyor. Mevcut yöntemle bir elektrikli otomobil batarya paketinin test edilmesinin maliyeti yaklaşık 85 dolar seviyesinde bulunuyor.
UNSW prototipi ise uzun test döngülerini kısa elektrik darbeleriyle değiştirerek işlem süresini yüzde 95,5 oranında azaltmayı hedefliyor. Araştırmacıların paylaştığı sonuçlara göre yeni yöntemin test maliyeti de yüzde 80’den fazla düşebiliyor. Bu tasarruf, özellikle binlerce bataryanın kontrol edilmesi gereken büyük ölçekli geri dönüşüm operasyonlarında ekonomik avantaj sağlayabilir.
Sistemin desteklediği batarya kimyaları da kullanım alanını genişletiyor. Teknoloji, elektrikli otomobillerde ve sabit enerji depolama sistemlerinde yaygın olarak kullanılan lityum demir fosfat (LFP), nikel kobalt alüminyum (NCA) ve nikel manganez kobalt (NMC) hücrelerini değerlendirebilecek şekilde tasarlandı. Böylece farklı üreticilerin geliştirdiği bataryalar aynı ölçüm platformunda incelenebilecek.
UNSW araştırmacıları, laboratuvar ortamında elde edilen sonuçların gerçek kullanım koşullarında doğrulanması için Malezya merkezli batarya geri dönüşüm şirketi DY New Energy ile ortaklık kurdu. 1,3 milyon Avustralya doları bütçeyle yürütülecek proje kapsamında prototip, 500’den fazla batarya üzerinde denenecek. Çalışma, teknolojinin farklı batarya türlerinde ve kullanım geçmişlerinde ne kadar tutarlı sonuç verdiğini değerlendirmeyi amaçlıyor.
Projenin sonraki aşamasında UNSW ve DY New Energy, makine öğrenimi tabanlı bir karar mekanizması geliştirecek. Sistem, ölçüm sonuçlarını analiz ederek kullanılmış bataryaların yeniden değerlendirilmesi mi yoksa geri dönüşüme gönderilmesi mi gerektiğini belirlemeye yardımcı olacak. Böylece kapasitesi yeterli olan hücreler ikinci kullanım alanlarına yönlendirilirken yeniden kullanıma uygun olmayan bataryalar geri dönüşüm sürecine alınabilecek.
Araştırmacılar, test sonuçlarının batarya sistemlerine aktarılması için iBMS adı verilen batarya yönetim sistemi modülünü de projeye dahil ediyor. Bu modül, bataryaların sağlık durumunun gerçek zamanlı izlenmesini ve elde edilen verilerin işletme kararlarında kullanılmasını sağlayacak şekilde planlanıyor.
Yeni ölçüm teknolojisi, elektrikli otomobil bataryalarının araçlardaki kullanım ömrü sona erdikten sonra yeniden değerlendirilmesi açısından önem taşıyor. Otomobilde ihtiyaç duyulan performansı artık karşılayamayan bir batarya, kapasitesi ve güvenlik durumu yeterliyse sabit enerji depolama sistemlerinde kullanılmaya devam edebiliyor. Ancak bu kararın verilebilmesi için hücrelerin sağlık durumunun hızlı ve güvenilir biçimde belirlenmesi gerekiyor.
Batarya sağlık testi süresinin kısalması, geri dönüşüm şirketlerinin daha fazla ürünü daha düşük maliyetle incelemesine yardımcı olabilir. Özellikle farklı kimyalara sahip bataryaların aynı sistem üzerinden değerlendirilmesi, ikinci ömür uygulamalarında sınıflandırma ve envanter yönetimini kolaylaştırabilir.
Bununla birlikte teknolojinin ticari ölçekte kullanılabilmesi için 500’den fazla batarya üzerinde yapılacak saha testlerinin sonuçları önem taşıyor. Laboratuvarda elde edilen doğruluk oranının farklı yaş, kullanım geçmişi ve fiziksel koşullardaki bataryalarda da korunması gerekiyor. Projenin başarılı olması halinde hızlı batarya sağlık ölçümü, elektrikli otomobil sektöründe ikinci ömür uygulamalarının ve batarya geri dönüşümünün maliyetlerini azaltabilecek yeni bir araç haline gelebilir.









