Çin’in nadir toprak elementleri üzerindeki kontrolünü sıkılaştırması, ABD savunma sanayisinde tedarik risklerini artırdı. Özellikle yüksek sıcaklığa dayanıklı samaryum-kobalt mıknatıslar, füze sistemlerinden savaş uçaklarına kadar kritik platformlarda kullanılıyor. Çin’in samaryum ihracatına yönelik yeni lisans kuralları, ABD’nin hassas güdümlü silah üretiminde kırılgan bir tablo ortaya çıkardı.
Samaryum Tedariki ABD Savunma Üretiminde Kritik Rol Oynuyor
ABD yönetimi, kısa vadede Avrupa’daki sınırlı bir stok üzerinden üretimi sürdürmeye çalışıyor. Yetkililer, bu geçici çözümle eş zamanlı olarak Çin dışı yeni kaynaklar oluşturmak için yarış yürütüyor. ABD savunma sanayisi, aşırı ısıya dayanabilen samaryum-kobalt mıknatıslara bağımlı durumda. Bu mıknatıslar, kurşunu eritecek sıcaklıklarda bile manyetik özelliklerini koruyor. Tomahawk füzeleri, hipersonik silahlar, gelişmiş savaş uçakları ile yüksek hızlı elektrik motorları bu malzemeleri kullanıyor.
Çin, dünya samaryum arzının neredeyse tamamını sağlıyor. Pekin yönetiminin ihracat kısıtlamaları, ABD’nin hassas güdümlü mühimmat üretimini doğrudan etkiliyor. Savunma sanayisi, bu nedenle alternatif tedarik kanallarına yöneliyor.
ABD yönetimi, kısa vadeli çözüm olarak Fransa’daki sınırlı bir samaryum stoğunu devreye aldı. Belçika merkezli Solvay şirketine ait bu stok, onlarca yıl önce yarı işlenmiş hâlde depolanmış samaryum nitratından oluşuyor. Şirket, nadir toprak ayrıştırma faaliyetlerini yaklaşık 20 yıl önce ekonomik gerekçelerle durdurmuştu.
Solvay, sahip olduğu teknik bilgi ile bu eski malzemeyi yeniden işleyerek mıknatıs üretimine uygun hâle getirdi. İngiltere yakınlarında faaliyet gösteren Less Common Metals şirketi, rafine edilen samaryumu metal formuna dönüştürdü. Bu iş birliği, ABD’li savunma tedarikçileri için geçici bir tedarik hattı oluşturdu.
New York merkezli Arnold Magnetic Technologies, Çin’in ihracat kararından önce bir yıllık samaryum stoğu oluşturmuştu. Stoklar azalmaya başlayınca şirket, Avrupa’daki çözüm için harekete geçti. Less Common Metals Yönetim Kurulu Başkanı Grant Smith, Fransa’daki Solvay stoğunu alternatif kaynak olarak belirledi.
Arnold Magnetic Technologies, Permag ve Electron Energy Corporation gibi savunma sektörü tedarikçileri, nadir toprak metalinin işlenmesini ekonomik ve verimli hale getirmek için bir alıcı konsorsiyumu oluşturdu. Bu ortak yapı sayesinde toplanan samaryum stokları, ABD’de mıknatıs bloklarına dönüştürülecek ve nihai ürün olarak hassas füze yönlendirme sistemlerinde kullanılacak.
ABD yönetimi, nadir toprak elementlerine olan stratejik bağımlılığa ilişkin kaygılarını uzun süredir vurguluyor. 2023 ve 2024 Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasaları, Çin kaynaklı nadir toprak metallerinin ABD savunma sistemlerinde kullanımını aşamalı olarak kısıtlayan hükümler içeriyor. Mevzuat, 1 Ocak 2027 tarihinden itibaren bu kritik bileşenlerin tamamen Çin dışı kaynaklardan tedarik edilmesini zorunlu kılıyor.
Uygulamada ise ciddi zorluklar yaşandı. Lockheed Martin, F-35 savaş uçaklarında Çin menşeli mıknatıslar bulunduğunu Pentagon’a bildirdi. Bu durum, üretimin geçici olarak durmasına yol açtı. RTX şirketi de tedarik zincirindeki düzenlemelerin malzeme erişimini zorlaştırabileceği uyarısında bulundu.
ABD yönetimi, nadir toprak metallerinin yerli üretim ve işleme kapasitesini güçlendirmek amacıyla sektördeki çeşitli şirketlere finansman desteği sağladı. Bu kapsamda, MP Materials şirketi samaryum işleme tesislerini genişletmek için 150 milyon dolar değerinde kredi alırken; ReElement Technologies, geliştirdiği yeni nesil ayrıştırma ve saflaştırma teknolojisi için 80 milyon dolarlık destek elde etti. Kanada merkezli Ucore Rare Metals ise Louisiana eyaletinde kurmayı planladığı nadir toprak işleme tesisi için ABD Savunma Bakanlığı’ndan 22,4 milyon dolarlık hibe aldı.
Avustralyalı Lynas Rare Earths şirketinin Teksas’taki projesi tamamlanamadı. Şirket, bunun yerine Malezya’daki tesisini genişletme kararı aldı. USA Rare Earth şirketi ise Oklahoma’da yeni bir tesis planlıyor. Şirket, Less Common Metals’i satın almak için son düzenleyici onayı aldı. Uzmanlar, yeni kaynaklar geliştirilmediği sürece ABD savunma sanayisinin üretim kapasitesinde ciddi riskler oluşabileceği görüşünü paylaşıyor.
