Çin, Yapay Zekâ Eğitimiyle Yeni Nesil Teknoloji Kuşağı Yetiştirmeyi Hedefliyor
Çin, yapay zekâyı ilk ve ortaöğretim sistemine entegre ederek teknoloji üretebilen yeni bir öğrenci kuşağı yetiştirmeye hazırlanıyor. Pekin yönetimi, 2030 yılına kadar bütün öğrencilerin yapay zekâ okuryazarlığı kazanmasını hedeflerken ülke genelinde ders programlarından öğretmen eğitimine kadar geniş kapsamlı uygulamalar yürütüyor. Ancak Reuters’ın araştırması, okullardaki dönüşümün bölgelere göre farklılaştığını ve yapay zekâ kullanımının öğrencilerin bağımsız düşünme becerileri üzerindeki etkisine ilişkin soru işaretlerinin sürdüğünü ortaya koyuyor.
Çin Okulları Yapay Zekâ Eğitimini Ders Programlarına Yerleştiriyor
Pekin’deki özel Beijing New Talent Academy, Çin’in eğitim sistemindeki dönüşümün öne çıkan örneklerinden biri olarak faaliyet gösteriyor. Yıllık eğitim ücreti 39 bin dolar olan okulda öğrenim gören 13 yaşındaki Peng Gaodi, yapay zekâ araçlarıyla ödev teslim platformu ve ikinci el ürün pazaryeri de dahil olmak üzere 200’den fazla uygulama geliştirdi. Öğrenci, projelerini gerçek yatırımcılara sunarken gelecekte bilgisayar bilimleri alanında çalışmayı hedefliyor.
Okulun diğer öğrencileri insansı robotlarla futbol oynama, kodlama atölyelerine katılma ve uçuş simülatörleri kullanma gibi etkinliklerle teknoloji becerilerini geliştiriyor. Kampüsteki afişlerde öğrenciler, yapay zekâ destekli kodlama araçlarıyla birkaç dakika içinde sanal dünyalar oluşturmaya teşvik ediliyor. Okul yönetimi ayrıca yapay zekâ, robotik ve programlama konularını kapsayan özel bir dijital inovasyon müfredatı hazırladı ve Çin’deki popüler modellerin özelliklerinden yararlanan bir sınıf içi yapay zekâ sistemi geliştirdi.
Peng, daha önce evde çözemediği bir problem için öğretmenini aramak zorunda kaldığını ancak artık yapay zekâdan yardım alarak öğrenme sürecini hızlandırabildiğini söylüyor. Öğrenci, yapay zekâyı kendi yerine düşünen bir sistem olarak değil, bilgilerini geliştirmesine yardımcı olan bir araç olarak gördüğünü belirtiyor.
Beijing New Talent Academy’nin uygulamaları, Çin’deki yaklaşık 200 milyon ilk ve ortaöğretim öğrencisini kapsayan daha geniş bir dönüşümün küçük bir bölümünü oluşturuyor. Pekin yönetimi, 2030 yılına kadar okul çağındaki bütün çocukların yapay zekâ okuryazarlığı kazanmasını istiyor. Eğitim politikaları, küçük yaşlarda temel kavramların öğrenilmesinden ileri sınıflarda karmaşık projeler geliştirmeye kadar aşamalı bir eğitim modeli öngörüyor.
Çin’in yapay zekâ eğitim politikası, tek tek okulların girişimlerinden ibaret değil. Reuters’ın eyalet ve belediyelerin yapay zekâ destekli eğitim planlarına ilişkin incelemesi, ülke genelinde merkezî koordinasyonla yürütülen kapsamlı bir program bulunduğunu gösteriyor. Çin’in yaklaşık yarısı kadar eyalet ve belediye, okullarda yapay zekâ kullanımını düzenleyen bağlayıcı planları uygulamaya aldı.
Şanghay yönetimi, her sınıf düzeyinde yılda en az 30 saat yapay zekâ eğitimi verilmesini zorunlu tutuyor. Pekin yönetimi ise öğrencilerin sağlık takibinde yapay zekâ kullanımını planlıyor ve 100 pilot okul oluşturmayı hedefliyor. Ningxia ve Gansu gibi bölgeler, yapay zekâ okuryazarlığını 2027 yılına kadar öğrencilerin önemli sınavlarına doğrudan dahil etmeyi değerlendiriyor.
Eğitim uygulamaları kodlama ve dijital ders içeriklerinin ötesine de geçiyor. Guizhou eyaletinde bazı sınıflarda yüz tanıma ve davranış analizi sistemleri üzerinde çalışılırken Şanghay’da öğrencilerin fiziksel ve ruhsal sağlık durumlarını izleyen teknolojiler kullanılıyor. Yunnan bölgesinde ise 14 bin sınıfta derslerin yapay zekâ tarafından kaydedilmesi ve analiz edilmesi planlanıyor. Bu uygulamalar, Çin okullarını eğitim teknolojilerinin fırsatlarının yanı sıra mahremiyet ve gözetim risklerinin de test edildiği geniş bir alana dönüştürüyor.
Çin Eğitim Bakanlığı, 2024 yılından itibaren okulları yapay zekâ dersleri açmaya, öğretmenleri eğitmeye ve pilot uygulamalar geliştirmeye teşvik ediyor. İlkokul öğrencileri temel yapay zekâ araçlarıyla tanışırken daha ileri sınıflardaki öğrenciler sistemlerin çalışma mantığını öğreniyor ve daha kapsamlı projeler geliştiriyor.
Çin’in yapay zekâ eğitimindeki hedefleri, yalnızca büyük şehirlerdeki teknoloji odaklı özel okullarla sınırlı kalmıyor. Anhui eyaletindeki Funan County Qinqing Lisesi, öğretmen eksikliğinin yaşandığı kırsal bölgelerde eğitim hizmetlerini güçlendirmek için yapay zekâ destekli derslerden yararlanıyor. Okulda eğitim gören 4 bin öğrencinin önemli bir bölümünü göçmen işçilerin çocukları oluşturuyor.
Okul müdürü Yang Tianliang, öğrencilerin temel dersleri tabletler üzerinden kişiselleştirilmiş yapay zekâ içerikleriyle takip ettiğini belirtiyor. Sistemler, öğrenciler bir soruyu çözmekte zorlandığında doğrudan yanıt vermek yerine yönlendirici sorular soruyor. Yang’a göre yapay zekâ ajanları yorulmadan çalışabiliyor ve öğrencilerin temel sorular sormaktan çekinmesine neden olmuyor.
Funan County Qinqing Lisesi, Alibaba’nın Qwen modellerinin yanı sıra ByteDance ve Z.AI tarafından geliştirilen yapay zekâ sistemlerinden de yararlanıyor. Bu araçlar metin, görsel, etkileşimli ders ve video içerikleri üretiyor. Okul yönetimi, bireysel öğrenmenin yanında öğrencilerin birlikte çalışmasını desteklemek için küçük grup projeleri de başlattı.
Yang, yapay zekâ destekli eğitim modelinin üniversiteye yerleşme oranını son yıllarda yüzde 60’ın altından yüzde 90 seviyesine çıkardığını öne sürdü. Reuters, paylaşılan oranları bağımsız olarak doğrulayamadığını belirtti. Okul müdürü ayrıca Çin genelinde en az 200 eğitim kurumunun benzer sistemleri denediğini tahmin ediyor.
Alibaba, açık kaynaklı yapay zekâ modelleri ile Cloud for Youth programının öğrencilere doğrudan teknoloji ve eğitim araçlarına erişim sağladığını açıkladı. ByteDance ve Z.AI ise konuya ilişkin yorum taleplerine yanıt vermedi.
Çin’de yapay zekâ destekli eğitim altyapısının yaygınlaşması, kamu yatırımlarını da artırıyor. Reuters’ın 100’den fazla kamu ihale belgesini incelemesi, yetkililerin son bir yılda sınıf ekipmanları, öğretmen eğitimleri ve dijital öğretim platformları için en az 31 milyon dolar taahhüt ettiğini ortaya koydu. Yerel bütçelere dağılmış ve resmî olarak tek bir yerde toplanmamış harcamalar nedeniyle gerçek toplamın daha yüksek olduğu değerlendiriliyor.
Danışmanlık şirketi iResearch, Çin’in 2025 yılındaki eğitimde dijitalleşme harcamalarını 83 milyar doların hemen altında tahmin ediyor. Üretken yapay zekâ projeleri ise yapay zekâ eğitimine yönelik kamu alımlarının yüzde 46’sını oluşturuyor. Bu veriler, Çin’in eğitim teknolojilerini yalnızca sınıf içi bir araç olarak değil, geniş kapsamlı bir dijital altyapı yatırımı olarak ele aldığını gösteriyor.
Pekin yönetiminin yaklaşımı, Batı ülkelerindeki daha dağınık uygulamalardan ayrılıyor. Stanford Üniversitesi’nin 2026 Yapay Zekâ Endeksi’ne göre ABD’de yapay zekâ eğitimi için ülke genelinde bağlayıcı standartlar, özel finansman ve ortak öğretmen yeterlilik kuralları bulunmuyor. Çin ise eyalet ve belediye düzeyinde zorunlu planlarla eğitim sistemindeki dönüşümü merkezî biçimde yönlendiriyor.
Çin’in eğitim sisteminde yapay zekâ kullanımının hızla yayılması, teknolojinin öğrencilerin öğrenme alışkanlıkları üzerindeki etkisini ölçme sorununu da beraberinde getiriyor. Ülke henüz okul çağındaki çocukların yapay zekâ yeterliliğini değerlendirmek için ortak bir ölçüm standardı oluşturmadı. China Policy araştırma kuruluşundan Selena Guo, zorunlu eğitim düzeyinde yapay zekâ becerilerini değerlendiren kapsamlı ölçütlerin hâlâ geliştirildiğini belirtiyor.
Öğrencilerin akademik performansına ilişkin araştırmalar da farklı sonuçlar ortaya koyuyor. Yaklaşık 27 bin Çinli genci inceleyen bir araştırmada yapay zekâ kullanımının ödev puanlarıyla yüzde 18’lik artış ilişkisi gösterdiği ancak altı ay içinde aylık sınav puanlarında yüzde 20’lik düşüşle bağlantılı olduğu bildirildi. En belirgin gerileme sosyal bilimler alanında görüldü.
Bu yıl 320 binden fazla öğrenciyi kapsayan ülke çapındaki başka bir araştırma da yapay zekânın eğitimde sağladığı yararların yanında bağımlılık ve bağımsız düşünme becerilerindeki zayıflama risklerini ortaya koydu. Haftada en az üç kez yapay zekâ kullanan öğrencilerde hafıza, anlama, analiz ve yaratıcılık becerilerinin daha az kullanan öğrencilere göre daha düşük olduğu bildirildi. Araştırmalar bu ilişkilerin doğrudan neden-sonuç bağlantısını kanıtlamıyor ancak öğrencilerin zihinsel görevleri giderek daha fazla teknolojiye devretmesi konusundaki endişeleri güçlendiriyor.
ClassIn yöneticisi Ted Mo Chen, okulların yapay zekâdan hızlı yanıt almak amacıyla aşırı yararlanmasına izin vermesi halinde çocukların düşünme süreçlerinin devre dışı kalabileceği uyarısında bulunuyor. Reuters’ın incelediği Çin merkezli akademik çalışmalar da kırsal bölgelerde yaşayan öğrencilerin bilişsel görevleri teknolojiye devretme ve dijital cihaz bağımlılığı açısından daha savunmasız olabileceğine işaret ediyor.
Pekin’deki Beijing New Talent Academy öğrencisi Peng, kodlama problemlerinde önce kendi başına çözüm aradığını, ardından yapay zekâdan doğrudan yanıt yerine ipucu istediğini söylüyor. Öğrenci, bu yöntemin matematik konularını daha iyi anlamasına yardımcı olduğunu belirterek yapay zekâyı bağımlılık oluşturacak bir unsur yerine destekleyici araç olarak kullanmaya çalışıyor.
Pekin’de yaşayan Rita Luan da 11 yaşındaki kızının yapay zekâdan yararlanırken bağımsız düşünme becerisini korumasını önemsiyor. Kızının eğitim gördüğü devlet okulunda yapay zekâ derslerinin ağırlıklı olarak teorik işlendiğini belirten Luan, evde ByteDance’in Doubao sohbet botuyla kontrollü uygulamalar yaptırıyor. Luan’ın belirlediği kurala göre kızı, zor bir matematik sorusu için yapay zekâya başvurmadan önce 15 dakika kendi başına çözüm arıyor. Anne, birkaç gün sonra aynı soruyu yeniden sorarak kızının çözümü gerçekten anlayıp anlamadığını kontrol ediyor.
Çin’in eğitim politikası, öğrencileri erken yaşta yapay zekâ araçlarıyla tanıştırarak teknoloji geliştirme kapasitesini artırmayı hedefliyor. Ancak ülkenin henüz ortak bir yeterlilik ölçütü oluşturamaması ve araştırmalarda ortaya çıkan bilişsel beceri endişeleri, eğitimde teknolojinin nasıl kullanılacağı sorusunu gündemde tutuyor. Önümüzdeki dönemde Çin’in başarısı, yalnızca kaç öğrencinin yapay zekâ araçlarına eriştiğiyle değil, bu araçları eleştirel düşünme ve özgün üretim becerilerini koruyarak ne ölçüde kullanabildiğiyle de değerlendirilecek.









