ABD, Starlink Hizmetini Değiştirmesi İçin Elon Musk’a Yıllardır Başvuruyor

ABD yönetimlerinin, Elon Musk’ın sahibi olduğu SpaceX tarafından işletilen Starlink uydu internet sisteminin farklı ülkelerde açılması veya kapatılması için yıllardır şirkete başvurduğu ortaya çıktı. Reuters’ın görüştüğü altı eski üst düzey ABD yetkilisine dayandırdığı habere göre Biden ile Trump yönetimleri, İran, Ukrayna, Yemen ve Lübnan’daki güvenlik gelişmeleri doğrultusunda Starlink erişimine yönelik taleplerde bulundu. Ukrayna ordusunun uydu iletişim hizmetlerine getirilen son kısıtlamalar ise özel bir şirketin askeri iletişim ve dış politika üzerindeki etkisini yeniden tartışmaya açtı.

Biden ve Trump Yönetimleri Starlink Erişimini Dış Politika Aracı Olarak Kullandı

ABD yönetimleri, Starlink hizmetinin farklı ülkelerdeki kullanımını güvenlik ve dış politika hedefleri doğrultusunda şekillendirmek için SpaceX ile temas kurdu. Reuters’a konuşan eski yetkililer, Joe Biden döneminde İran bağlantılı Husiler ile Hizbullah’ın uydu terminallerine erişimini engellemek amacıyla bazı bağlantıların kapatılmasının istendiğini belirtti. Aynı dönemde Washington yönetimi, Ukrayna ordusunun iletişim kapasitesini desteklemek ve İran’daki protestolar sırasında internet erişimini artırmak için sistemin kullanılmasını da talep etti.

Biden yönetiminin özellikle 2023’te İsrail ile Hizbullah arasındaki çatışmalar sırasında Lübnan’da, 2024’te ise Yemen’deki Husilere yönelik ABD hava operasyonları esnasında güvenlik kaygıları yaşadığı aktarıldı. ABD istihbarat birimleri, söz konusu grupların aracı kişiler üzerinden temin edilmiş Starlink terminallerini kullanabileceğine ilişkin bilgileri SpaceX ile paylaştı. Eski yetkililere göre şirketten şüpheli terminallerin belirlenmesi ve bağlantılarının kesilmesi istendi; terminallerin en azından bir bölümü devre dışı bırakıldı.

Trump yönetimi de benzer taleplerde bulundu. Reuters’ın görüştüğü kaynaklar, ABD ile İsrail’in 2025 ve 2026 yıllarında İran’a yönelik saldırılarının ardından Washington’ın ülkedeki internet erişimini artırmak amacıyla Starlink terminallerinin İran’a ulaştırılması ve etkinleştirilmesi konusunu Musk ile görüştüğünü bildirdi. ABD yönetimi ile SpaceX, bu terminallerin devreye alındığını kamuoyuna doğrulamadı.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, ülkesinin Starlink altyapısının askerî sürümü olan Starshield sistemine erişiminin kasıtlı olarak sınırlandırıldığını belirtti. Zelenskiy, kısıtlamaların Ukrayna ordusunun insansız hava araçlarının performansını etkilediğini, Starlink bağlantı hızlarının da düşürüldüğünü söyledi.

Reuters’ın önceki haberinde, Starshield hızını sınırlandırma kararının Beyaz Saray içinden geldiği aktarılmıştı. Trump yönetimi hizmetteki yavaşlamayı kabul etse de kararın doğrudan yönetim tarafından verilip verilmediğini açıklamadı. ABD Başkanı Donald Trump ise cuma günü Musk ile Ukrayna’nın erişim sorunlarını görüşmediğini belirterek bir sorun bulunması halinde konuyu çözüme kavuşturacağını söyledi.

SpaceX Üst Yöneticisi Elon Musk, sosyal medya paylaşımında Starshield sistemlerinin ABD hükümetine ait olduğunu ve sistem üzerindeki hız ya da kullanım kısıtlamalarının ABD ordusu, nihayetinde de başkan tarafından belirlendiğini savundu. Şirket, Reuters’ın konuya ilişkin yorum talebine yanıt vermedi.

Ukrayna’nın Washington Büyükelçiliği sözcüsü Halyna Yusypiuk, hizmetin normal hızına mümkün olan en kısa sürede dönmesinin öncelikleri olduğunu belirtti. Yusypiuk, iletişim kapasitesinin Ukraynalı sivillerin hayatını doğrudan etkilediğini vurguladı.

Starlink, Rusya’nın 2022’de başlayan geniş çaplı işgalinden bu yana Ukrayna ordusunun cephedeki birlikleri arasındaki iletişimde temel sistemlerden biri haline geldi. Uydu bağlantıları, askerî birimlerin koordinasyonunu desteklerken insansız hava araçlarının uzaktan kontrolünde de kullanılıyor.

Starshield alıcıları, radyo sinyali karıştırma girişimlerine karşı dayanıklılıkları sayesinde Ukrayna’nın bazı insansız hava araçlarında yönlendirme ve uzaktan pilot bağlantısı sağlamak için kullanılıyor. Söz konusu araçlar, Rus hatlarının gerisindeki hedeflere yönelik operasyonlarda da görev alıyor. Ukraynalı yetkililer, şu anda SpaceX’in sunduğu kapasiteye denk bir alternatifin bulunmadığını ifade ediyor.

Musk, 2022’de Ukrayna’nın Kırım’daki Sivastopol limanı çevresinde Starlink erişiminin etkinleştirilmesi talebini reddettiğini daha önce açıklamıştı. Musk, söz konusu talebin Rusya’nın Karadeniz filosuna yönelik bir saldırıyı destekleyebileceğinden endişe ettiğini söylemişti. Reuters’ın aktardığına göre Musk aynı yıl, Ukrayna’nın geri almaya çalıştığı bazı bölgelerde Starlink kapsamasının kesilmesi talimatını da vermişti. Bu kararın Beyaz Saray yetkililerini şaşırttığı bildirilmişti.

SpaceX’in ABD ordusu ve müttefikleri açısından kritik öneme sahip uydu sistemlerini kontrol etmesi, şirketin kararlarının ulusal güvenlik politikaları üzerindeki etkisini artırıyor. Summit Ridge Group Başkanı Armand Musey, Musk’ın ticari bir şirket yöneticisi olmasına rağmen dış politika açısından büyük sonuçlar doğurabilecek kararlar verebildiğini belirtti. Musey, alınan kararların kişisel tercihlerden mi yoksa başka etkilerden mi kaynaklandığının her zaman net olmadığını ifade etti.

ABD Temsilciler Meclisi üyesi Jason Crow da Ukrayna’nın uydu hizmetlerinde yapılan değişiklikler hakkında daha fazla açıklama yapılmasını istedi. Crow, ulusal güvenlik açısından kritik kararların seçilmemiş milyarderlerin ve özel şirketlerin tercihine bırakılmasının risk oluşturduğunu savundu.

SpaceX, 2024 yılında ABD Ticaret Bakanlığına bağlı Sanayi ve Güvenlik Bürosuna sunduğu belgede, gerekli ihracat izinlerini almak ve teknolojilerini ABD’nin ulusal güvenlik ile dış politika hedefleri doğrultusunda korumak için devlet kurumlarıyla yakın çalıştığını belirtmişti. Şirket ile Washington arasındaki bu iş birliği, Starlink’in yalnızca ticari bir internet hizmeti olmadığını, aynı zamanda stratejik bir altyapı niteliği taşıdığını ortaya koyuyor.

Ukrayna’ya yönelik son kısıtlamalar, Avrupa’daki bazı yetkililerin askerî uydu iletişiminde ABD merkezli özel şirketlere bağımlılığı sorgulamasına neden oldu. Kısa vadede Starlink’in kapasitesine denk bir alternatifin bulunmaması, Avrupa’nın kendi uydu sistemlerini geliştirmesi gerektiği yönündeki görüşleri güçlendirdi.

Starlink erişiminin ülkeler ve askerî operasyonlar arasında değiştirilebilmesi, özel sektör altyapısının kriz dönemlerinde ne kadar belirleyici hale gelebileceğini gösteriyor. ABD yönetimlerinin geçmişte hizmetin açılması veya kapatılması için SpaceX ile yürüttüğü temaslar da şirketin dış politika uygulamalarındaki rolünün yeni olmadığını ortaya koyuyor.

Önümüzdeki dönemde Ukrayna’nın bağlantı kapasitesinin nasıl düzenleneceği, ABD yönetiminin SpaceX üzerindeki etkisi ve Avrupa’nın alternatif uydu sistemlerine yönelik yatırımları yakından izlenecek. Askerî iletişimin tek bir özel sağlayıcıya bağımlı kalması, müttefik ülkelerin operasyonel süreklilik ve stratejik özerklik planlarında daha fazla çeşitlendirmeye yönelmesine neden olabilir.