Çin, Yapay Zekâ Çiplerinde Kritik Hammaddenin İhracatını Sıkılaştırıyor

Çin, yapay zekâ altyapılarında kullanılan kritik hammaddelerden biri için denetimi artırmaya başladı. Gümrüklerde uygulanan yeni incelemelerle birlikte indiyum ihracatı daha ayrıntılı kontrol edilirken Çin indiyum ihracatı sürecinde son kullanıcı bilgileri de daha fazla sorgulanıyor. Küresel teknoloji şirketleri ise bu uygulamanın ilerleyen dönemde daha sert ihracat kısıtlamalarının habercisi olabileceğinden endişe ediyor.

İndiyum Yapay Zekâ Veri Merkezleri İçin Neden Stratejik Hâle Geldi?

Çin, küresel indiyum üretiminin yaklaşık yüzde 70’ini tek başına karşılıyor. Çinko rafinasyonu sırasında elde edilen bu metal uzun yıllardır ekran panelleri ile lehim üretiminde kullanılıyor. Son dönemde ise yapay zekâ veri merkezlerinin yaygınlaşması, indiyuma farklı bir stratejik değer kazandırdı.

İndiyum, yüksek hızlı optik bağlantılar sağlayan indiyum fosfür üretiminin temel hammaddesi olarak öne çıkıyor. Yapay zekâ sunucularında kullanılan optik çipler, büyük veri merkezlerinde işlemciler arasındaki veri aktarımını hızlandırdığı için bu malzemeye olan talep de artıyor. Nvidia destekli Coherent gibi şirketlerin geliştirdiği yeni nesil optik teknolojiler, küresel yarı iletken tedarik zincirinde indiyumu kritik mineraller arasına taşıdı. Çin’in 2025 yılında indiyum fosfürü ihracat kontrol listesine eklemesi de bu nedenle yalnızca madencilik sektörünü değil yapay zekâ donanımı pazarını da doğrudan etkiledi.

Avrupa ile Kuzey Amerika’da faaliyet gösteren alıcılar, Çin gümrüklerinde bu yıl daha ayrıntılı incelemelerle karşılaşmaya başladıklarını belirtiyor. Bazı şirketlerden ilk kez son kullanıcı bilgileri istenirken ürünlerin hangi ülkede kullanılacağına ilişkin belgeler de talep ediliyor. Başvuruların aynı gün sonuçlandığı süreçlerin birkaç güne uzaması ise şirketlerin dikkatini çeken değişikliklerden biri oldu.

Şimdilik sevkiyatların durdurulduğuna ilişkin doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor. Buna rağmen sektör temsilcileri, artan belge taleplerinin ileride uygulanabilecek yeni ihracat kontrollerinin hazırlığı olabileceğini düşünüyor. İhracat lisanslarında son kullanıcı bilgilerinin istenmesi, yalnızca Çin tarafından değil stratejik ürünleri denetleyen birçok ülke tarafından küresel tedarik zincirini izlemek amacıyla kullanılan yöntemler arasında yer alıyor.

İndiyum üzerindeki denetimlerin sıkılaşması, son yıllarda kritik mineraller üzerinden büyüyen teknoloji rekabetinin yeni halkası olarak değerlendiriliyor. ABD Savunma Lojistik Ajansı’nın yılın başında üç yıllık süreçte yüzlerce ton indiyum stoklamak için teklif toplaması da Washington yönetiminin bu maddeyi stratejik kaynak olarak gördüğünü ortaya koyuyor.

Yapay zekâ çipleri, veri merkezleri, optik haberleşme altyapıları ile gelişmiş yarı iletken üretimi aynı tedarik zinciri içinde yer aldığı için indiyum arzında yaşanabilecek en küçük değişiklik bile küresel teknoloji şirketlerini etkileyebiliyor. Microsoft, Amazon Web Services, Google Cloud ile Oracle gibi büyük veri merkezi işletmecileri yeni nesil yapay zekâ altyapılarına milyarlarca dolarlık yatırım yaparken kritik mineraller üzerindeki ihracat politikaları da giderek daha büyük önem kazanıyor. Uzmanlar, Çin’in mevcut denetimleri resmî ihracat yasağına dönüştürmesi hâlinde küresel yarı iletken pazarında yeni tedarik arayışlarının hızlanabileceğini değerlendiriyor.