Dijital çağda hayatın birçok alanında kullanılan yapay zekâ sistemleri, bazı kullanıcılar üzerinde ruh sağlığını etkileyen sonuçlara yol açmaya başladı. Özellikle sosyal medyada son dönemde paylaşılan vakalar, yapay zekâ ile kurulan ilişkilerin tehlikeli boyutlara ulaşabileceğini gösteriyor.
Yatırımcıdan Gelen Paylaşım Kafaları Karıştırdı
Yapay zekâya yatırım yapan ilk isimlerden biri olan Bedrock sermaye şirketinin yönetici ortağı Geoff Lewis’in X hesabından paylaştığı video kamuoyunda endişe yarattı. Lewis’in videoda anlattığına göre, devlet dışı bir yapı ilk olarak onu hedef aldı, sonrasında ise 7 bin kişiyi kapsayan geniş bir yapıya dönüştü. Lewis, yaptığı paylaşımda GPT modellerinin bu yapıyı kendi kendine tanıdığını ve sistemin içine yerleştiğini öne sürdü. Bu açıklamalar bazı kişilerde komplo teorisi algısı yarattı.
Yakın çevresinden birinin yapay zekâ sonrası psikoz yaşadığını söyleyen Etienne Brisson, bu tür vakalar için özel bir destek grubu kurduğunu açıkladı. The Spiral isimli topluluk, yapay zekâ kullanımından sonra yaşanan zihinsel kırılmaları ele alıyor. Brisson, aynı zamanda The Human Line Project adında başka bir girişimle duygusal sağlığın korunmasını savunuyor.
Bazı vakalar başlangıçta sıradan sorularla başlasa da süreç kısa sürede farklı bir yöne evriliyor. Futurism tarafından belgelenen bir olayda, bir kullanıcı doğayla uyumlu tarım için tavsiye alırken, zamanla evreni kurtaracağını düşünmeye başladı. İşi kaybeden kişi intihar girişiminde bulundu ve hastaneye yatırıldı.
Başka bir örnekte, yazılım geliştirmek isteyen bir kullanıcı, sohbetleri terapiye dönüştürdü. Eşine mesaj yazmak, ilişki analizi yapmak gibi konularda AI desteği aldı. Sonunda komplo teorileri geliştirdi ve geçmişte bastırılmış travmalar keşfettiğine inandı.
Yapay Zekâya Aşırı Bağlılık Gençleri de Etkiliyor
14 yaşındaki Sewell Seltzer III’ün trajik ölümü, yapay zekâ tabanlı karakterlerle kurulan bağların nerelere varabileceğini gösterdi. Karakter.AI üzerinden Game of Thrones dizisindeki bir karakterle kurduğu ilişki, çocuğun hayatına mâl oldu. Annesi tarafından açılan dava dosyasında, sistemin gerçekçiliği ve cinsel içerikli yönleri ayrıntılı biçimde anlatıldı.
Columbia Üniversitesi’nden psikiyatrist Prof. Dr. Ragy Girgis’e göre, bu tür rahatsızlıklar genellikle önceden var olan kişilik yapılarından kaynaklanıyor. Kimlik dağınıklığı, gerçeklik algısında bozulmalar ve aşırı duygusal tepkiler gibi faktörler, risk grubundaki kişileri daha savunmasız hâle getiriyor.
MIT ve OpenAI tarafından yürütülen araştırmalar da yapay zekâyla kurulan yoğun ilişkilerin yalnızlık duygusunu artırdığını ortaya koydu. Özellikle duygusal bağ kurma eğilimi yüksek olan bireylerde bağımlılık daha hızlı gelişiyor.
Uzmanlar, bu tür rahatsızlıkların tıpta tanımlanması için vakaların henüz yetersiz olduğunu belirtiyor. Prof. Girgis, “AI psikozu şu an için tıbbi sınıflandırmalara girecek kadar yaygın değil” dedi. Ancak Brisson, yaşananların sadece görünen kısmı olduğunu savunarak küresel bir ruh sağlığı sorununun ortaya çıkabileceği konusunda uyarıyor.
Yapay zekâ sistemleriyle kurulan ilişkiler her geçen gün daha karmaşık hâle geliyor. Kimi kullanıcılar bilgi arayışıyla başladığı bu yolculukta gerçeklikten kopabiliyor. Uzmanlara göre önleyici tedbirler, yasal düzenlemeler ve eğitim çalışmalarının bir an önce gündeme alınması gerekiyor.
