Yapay Zekâ İşten Çıkarmaları Geleceğin İş Gücünü Tehdit Ediyor
Şirketlerin yapay zekâ yatırımlarını artırırken çalışan sayısını azaltması, geleceğin iş gücünün yetişmesi konusunda yeni endişeler doğuruyor. British Standards Institution (BSI) tarafından dokuz ülkede 1.287 iş lideriyle gerçekleştirilen araştırmaya göre yöneticilerin yüzde 54’ü yapay zekânın çalışan sayısını azaltmaya yardımcı olduğunu, yüzde 49’u ise giriş seviyesi iş fırsatlarının şimdiden gerilediğini belirtiyor. Araştırma, kısa vadeli verimlilik ve maliyet avantajlarının uzun vadede deneyimli çalışan yetiştirme kapasitesini zayıflatabileceği uyarısında bulunuyor.
Şirketler Yapay Zekâ Yatırımlarını Çalışan Azaltmak İçin Kullanıyor
BSI araştırması, şirketlerin yapay zekâ kullanımına ilişkin yaklaşımında belirgin bir değişim yaşandığını ortaya koyuyor. Çalışan sayısının azaltılmasında yapay zekâdan yararlandığını söyleyen iş liderlerinin oranı geçen yıl yüzde 41 seviyesindeyken bu yıl yüzde 54’e yükseldi. Giriş seviyesi pozisyonların azaldığını belirten yöneticilerin oranı da yüzde 49’a ulaştı.
Araştırmaya katılan yöneticilerin yüzde 74’ü yapay zekâyı kurumlarının büyümesi açısından kritik görüyor. Geçen yıl aynı görüşü paylaşanların oranı yüzde 59 seviyesindeydi. Şirketlerin yapay zekâ yatırımlarındaki temel motivasyon ise yüzde 65 ile verimliliği ve operasyonel etkinliği artırmak olarak öne çıkıyor. Katılımcıların yarısı, teknolojiyi maliyetleri düşürmek amacıyla kullandığını belirtiyor.
Üst yönetimden yapay zekâ kullanımını artırma baskısı hissettiğini söyleyen yöneticilerin oranı da yüzde 41 olarak ölçüldü. BSI Küresel İnsan ve Sosyal Sürdürülebilirlik Başkanı Kate Field, şirketlerin yapay zekâ yatırımlarını yenilikçi ve geleceğe hazır görünmenin bir göstergesi olarak değerlendirdiğini belirtti. Field, hızlı benimseme yarışında insan kaynağının uzun vadeli gelişimine yeterince önem verilmediğini savundu.
Araştırmanın öne çıkardığı sorunlardan biri, kariyerinin başındaki çalışanların deneyim kazanabileceği fırsatların azalması. Yöneticilerin yüzde 49’u genç çalışanların yöneticilerine danışmak yerine yapay zekâ araçlarından destek alması nedeniyle gerekli mesleki becerileri geliştiremediğinden endişe duyuyor.
Katılımcıların yüzde 51’i, yapay zekâyı her durumda en uygun seçenek olup olmadığını değerlendirmeden kullandığını ifade etti. Yöneticilerin yüzde 57’si ise daha önce bir iş arkadaşına danışacakları konularda artık doğrudan yapay zekâ araçlarına başvurduklarını söyledi.
Bu değişim, iş yerlerinde bilgi aktarımını ve ekip içi öğrenme süreçlerini de etkiliyor. Kariyerinin ilk yıllarındaki çalışanlar, deneyimli meslektaşlarından geri bildirim alarak sorun çözme, karar verme ve iş süreçlerini yönetme becerileri kazanıyor. Yapay zekânın bu etkileşimin yerini alması, çalışanların ilerleyen yıllarda ihtiyaç duyacağı mesleki deneyimi edinmesini zorlaştırabilir.
Field, yapay zekâyla birlikte çalışmanın çalışanların psikolojik güvenliği ve iş yerindeki refahı açısından da değerlendirilmesi gerektiğini belirtti. Ona göre iş birliği ve yaratıcılık fırsatlarının azalması, şirketlerin uzun vadeli beceri gelişimine zarar verebilecek sonuçlar doğurabilir.
BSI verileri, yapay zekâ kullanımının çalışanların gösterdiği çaba ve performans algısını da değiştirdiğini ortaya koyuyor. Katılımcıların yüzde 49’u iş arkadaşlarının yapay zekâya güvenebildikleri için daha az çaba gösterdiğini düşünüyor. Yöneticilerin yüzde 64’ü ise teknolojinin düşük beceri seviyesine sahip çalışanların performans veya yetkinlik sorunlarını gizlemesine yardımcı olabileceğini belirtiyor.
Öte yandan yöneticilerin yüzde 81’i kendi görevlerinde daha verimli olmak için yapay zekâ kullandığını söylüyor. Katılımcıların yaklaşık beşte ikisi, kendilerinin de yapay zekâ desteğine güvenerek daha az çaba harcadığını kabul ediyor.
Field, yöneticilerin çalışanlardan bekledikleri performans ile kendi çalışma alışkanlıkları arasındaki bu farklılığın kurum kültüründe sorunlara işaret edebileceğini ifade etti. Yapay zekâ kullanımının yalnızca üretkenlik ölçütleri üzerinden değerlendirilmesi, çalışanların gelişimini ve ekip içindeki sorumluluk paylaşımını geri plana itebilir.
BSI, giriş seviyesi pozisyonların otomasyonla azaltılmasının şirketler açısından yalnızca kısa vadeli istihdam kaybı yaratmadığını vurguluyor. Genç çalışanların mesleki deneyim kazanabileceği görevlerin ortadan kalkması, gelecekte orta ve üst düzey pozisyonları dolduracak uzmanların yetişmesini de zorlaştırabilir. Kurum, bu riski “iş kıyameti” olarak nitelendiriyor.
Ancak iş gücü piyasasına ilişkin diğer tahminler, yapay zekânın yalnızca istihdam kaybına yol açmayacağını gösteriyor. Gartner, yapay zekâ teknolojilerinin küresel ölçekte net 1,7 milyon yeni iş yaratacağını öngörüyor. Gartner analisti Helen Poitevin’e göre yapay zekâ konusunda ilerleme kaydeden şirketler, teknolojiyi çalışanların yerine koymak yerine operasyonları yeniden tasarlamak ve insan kaynağıyla teknolojik kapasiteyi dengelemek için kullanıyor.
Poitevin, dünya genelindeki çalışanların yaklaşık beşte birinin görevlerini ve çalışma biçimlerini köklü şekilde yeniden değerlendirmek zorunda kalacağını belirtiyor. Bu dönüşüm, bazı mesleklerin ortadan kalkmasından çok mevcut görevlerin değişmesi ve yeni becerilerin önem kazanması anlamına geliyor.
Şirketlerin yapay zekâ yatırımlarını gerekçe göstererek yaptığı işten çıkarmaların beklenen finansal getiriyi sağlayamaması, yeniden işe alım tartışmalarını da gündeme taşıyor. Gartner, daha önceki değerlendirmelerinde çalışan sayısını aceleyle azaltan şirketlerin bekledikleri verimlilik artışına ulaşamadığını ve bazı kararlarından pişmanlık duyduğunu belirtmişti.
Analist kuruluş, iş gücünü yeniden oluşturmak zorunda kalan şirketlerin eski çalışanlarını veya yeni uzmanları daha yüksek maliyetlerle işe almak durumunda kalabileceği uyarısında bulunuyor. IBM ve Ford gibi büyük şirketler de yapay zekâ odaklı iş gücü azaltma kararlarının ardından yeniden işe alım süreçleriyle gündeme gelen kuruluşlar arasında yer alıyor.
Forrester’ın araştırmaları ise şirketlerin maliyetleri düşürmek amacıyla işleri daha düşük ücretli ülkelere taşımasının farklı sorunlar yaratabileceğine işaret ediyor. Kuruluşa göre bu yaklaşım, çalışanların refahını ve kurum kültürünü olumsuz etkileyebilecek bir kopuşa yol açabilir.
BSI araştırmasına katılan yöneticilerin yüzde 59’u, yapay zekâ uygulamalarının sağladığı faydaların iş gücünde oluşturabileceği aksaklıklara değdiğini düşünüyor. Ancak şirketlerin uzun vadeli başarısı, yalnızca kısa süreli maliyet tasarrufuna değil, gelecekte ihtiyaç duyacakları insan kaynağını yetiştirme ve koruma becerisine de bağlı olacak.









