Yapay zekâ modelleri için içerik toplayan botlar, kültürel miras koleksiyonlarını tehdit edecek düzeyde artış gösterdi. Müzeler, kütüphaneler ve dijital arşivler, bu yoğun taleple baş etmekte zorlanıyor.
Dijital Kültür Arşivleri Yoğun Trafikle Zor Durumda
İngiltere’deki Exeter Üniversitesi ile ABD’deki NYU Hukuk Fakültesi iş birliğinde kurulan GLAM-E Lab tarafından yayınlanan yeni bir rapor, kültür kurumlarının giderek artan bot trafiğinden büyük ölçüde etkilendiğini ortaya koydu. Galeri, kütüphane, arşiv ve müzelerden (GLAM) oluşan 43 kuruma ait veriler üzerinden hazırlanan çalışmada, bu kuruluşların çoğu, sitelerinde gözle görülür bir trafik artışı yaşadıklarını belirtti.
Bu trafik artışı çoğunlukla, web sitelerine girerek içerik toplayan ve bu verileri yapay zekâ modelleri için kullanan botlardan kaynaklanıyor. Kurumların 27’si artan trafiğin doğrudan bu botlardan geldiğini söylerken 7’si de bu durumdan şüphelendiklerini ifade etti.
Ziyaretçi Botlar Siteleri Kullanılamaz Hâle Getiriyor
Bazı kurumlar bot trafiğini ancak dijital koleksiyonları erişilemez hâle gelince fark edebildi. Artan istekler nedeniyle siteler yavaşladı ya da tamamen kapandı. Kültürel içerik sağlayan bu platformlar, veriye ulaşmak isteyen botların oluşturduğu yükü karşılayabilecek altyapıya sahip değil. Sunucu masrafları artarken teknik destek ihtiyacı da katlanıyor.
GLAM-E Lab, bu tür sistemlerin sürekli yeni sunucu kurarak ya da daha gelişmiş güvenlik duvarlarıyla önlem alamayacağını belirtiyor. İçerikleri herkese açık tutmak isteyen bu kurumlar, oturum açma sistemleri gibi çözümleri de etkin şekilde kullanamıyor. Arama motorlarının indeksleme amacıyla kullandığı botlar ile yapay zekâ şirketlerinin içerik toplayan botlarını ayırt etmek de çoğu zaman zorlaşıyor.
Rapor, bazı botların kendilerini tanıttığını ancak çoğunun kimliğini gizlediğini aktarıyor. Web sitelerine eklenen “robots.txt” dosyaları aracılığıyla yapılan yönlendirmeler çoğu zaman dikkate alınmıyor. AWS ve Cloudflare gibi platformların sunduğu koruma araçları kısa vadeli çözümler sağlasa da kalıcı bir çözüm sunmuyor.
Konu sadece kültür kurumlarını ilgilendirmiyor. Wikimedia Vakfı, ReadTheDocs, iFixit gibi açık kaynak platformları da aynı sorunu yaşıyor. COAR tarafından yapılan ayrı bir araştırmada da 66 açık erişimli kütüphanenin yüzde 90’ından fazlası agresif botlarla karşı karşıya olduklarını belirtti.
GLAM-E Lab, eldeki veriler ışığında yapay zekâ geliştiricilerini daha sorumlu hareket etmeye davet ediyor. Kurum, dijital içeriklere ulaşma konusunda sistematik, etik ve sürdürülebilir bir yaklaşım geliştirilmesi gerektiğinin altını çiziyor. Kültürel mirası koruyan bu kuruluşlar, sürekli artan teknik yükleri karşılayabilecek yeterli maddi ve teknik kapasiteye sahip değil.
Aksi takdirde, kamunun ücretsiz şekilde erişebildiği bu içeriklerin büyük bir kısmı çevrim dışı kalma riskiyle karşı karşıya kalabilir. Bu durum, yalnızca ilgili kurumlar için değil, toplumun genel kültürel erişimi için de ciddi bir tehdit oluşturuyor.
