Windows, dünya genelinde milyonlarca kişinin kullandığı en yaygın işletim sistemlerinden bir tanesidir. Zamanla, güncellemeler ya da kullanıcı hataları nedeniyle popüler işletim sisteminde sistem dosyalarında çeşitli bozulmalar meydana gelebilir. Bu tür sorunlar, bilgisayarın yavaşlamasına, bazı uygulamaların çalışmamasına ya da sistemin tamamen çökmesine neden oplabilir. Bu gibi durumlarda, Windows’un sunduğu iki önemli araç olan SFC (Sistem Dosyası Denetleyicisi) ve DISM (Dağıtım Görüntüsü Hizmet ve Yönetimi) komutları kullanıcıların yardımına koşar.
SFC (System File Checker) Komutu Ne İşe Yarar?
SFC (System File Checker) aracı, Windows’ta bulunan önemli sistem dosyalarının doğruluğunu kontrol eden ya da bozuk dosyaları otomatik olarak düzeltmek için kullanılan yerleşik komutlardan bir tanesidir. Özellikle sfc /scannow komutu, sistemdeki tüm korunan dosyaları tarayarak herhangi bir bozulma tespit ettiğinde sağlam kopyalarıyla değiştirme imkânı sağlar.
Bu araç, başta .DLL dosyaları olmak üzere Windows’un temel dosyalarını tarayarak, sistem hatalarının altında yatan dosya bozulmalarını tamamen ortadan kaldırabilir. Tarama sonucunda herhangi bir sorun tespit edilirse, Windows’un daha önce depoladığı doğru sürümler kullanılarak otomatik bir onarım süreci başlatılır.
SFC komutu, yalnızca mevcut bozulmaları düzeltmekle kalmaz, aynı zamanda ileride oluşabilecek sistem hatalarına karşı da koruma sağlar. Bilgisayarınızda açık bir sorun olmasa bile bu komut, sistem dosyalarının eksiksiz ve sorunsuz çalıştığını doğrulamak amacıyla kullanılabilir. Özellikle mavi ekran hataları, uygulama çökmesi veya güncelleme sorunlarında ilk başvurulan yöntemlerden biridir.
Komutun çalışabilmesş için için kullanıcıların Komut İstemi’nin yönetici yetkileriyle açması gerekir. Tarama işlemi tamamlandığında detaylı sonuçlar, sistemin oluşturduğu CBS.log dosyasında yer alır. Bu günlük dosyası, hangi dosyaların değiştirildiği ya da değiştirilmediği gibi ayrıntıları içerdiğinden teknik destek sürecinde oldukça faydalı olabilir.
SFC Komutu Hangi Sürümlerde Kullanılabilir?
SFC komutu, Windows XP, Windows Vista, Windows 7, Windows 8, Windows 10 ve Windows 11 gibi birçok Windows sürümünde güvenle kullanılabilir. Sistem Dosyası Denetleyicisi, Windows Vista’dan bu yana Windows Resource Protection (WRP) sistemi içinde yer alır.
SFC veya DISM Komutunu Ne Zaman Çalıştırmalısınız?
Windows’ta mavi ekran hataları, sistemin aniden çökmesi, uygulamaların kendiliğinden kapanması ya da bazı özelliklerin düzgün çalışmaması gibi durumlarla karşılaştığınızda, bu sorunları gidermek için başvurabileceğiniz iki temel sistem aracı bulunur. Bu araçlardan bir tanesi, Windows’un yerleşik bileşenlerinden biri olan Sistem Dosyası Denetleyicisi (SFC) aracıdır. Bu araç sistem dosyalarını bozulma veya izinsiz değişikliklere karşı tarar ve sorun tespit ettiğinde, hatalı dosyayı otomatik olarak sağlam hâliyle değiştirir.
SFC komutu etkisiz kaldığı zaman, özellikle Windows 8, 10 ve 11 sürümlerinde, sistem imajını onarmak amacıyla DISM (Deployment Image Servicing and Management) aracı devreye girer.
“sfc /scannow” Komutu Nasıl Kullanılır?
SFC komutu her zaman bir onarım işlemi gerçekleştirmese de, sistem dosyalarının sağlam olup olmadığını kontrol etmek için etkili bir yöntemdir. Bu sayede sorunların kaynağını başka alanlarda aramaya başlayabilirsiniz. Bilgisayarınız açıldığında SFC komutunu birkaç farklı yolla çalıştırmanız mümkündür. Eğer sistem sorunsuz şekilde başlatılabiliyorsa, Komut İstemi aracılığıyla doğrudan işlem yapılabilir. Ancak Windows açılmıyorsa, önyükleme medyası veya kurtarma diski kullanarak Güvenli Mod ya da kurtarma ortamı üzerinden erişim sağlanabilir.
Windows açık durumdayken Komut İstemi ya da PowerShell’i yönetici yetkisiyle çalıştırmanız gerektiğini unutmamalısınız. Bu işlemi yapmak için Başlat menüsüne sağ tıklayarak “Windows PowerShell (Yönetici)” seçeneğini tercih edebilirsiniz. Dilerseniz arama çubuğuna “Komut İstemi” yazıp çıkan sonuca sağ tıklayarak “Yönetici olarak çalıştır” adımını da takip edebilirsiniz. Windows 11 kullanıcıları için bu işlemler Windows Terminal (Yönetici) üzerinden de gerçekleştirebilir.
Açılan pencerede aşağıdaki komutu yazarak Enter tuşuna bastıktan sonra ve sistem dosyalarının tam taramasını şu komutla başlatabilirsiniz:
sfc /scannow
Tarama süreci tamamlanmadan Komut İstemi penceresini kapatmayın. Bu işlem, sistem donanımınıza bağlı olarak zaman alabilir. Tarama sonunda her şey normalse, ekranda “Windows Kaynak Koruması herhangi bir bütünlük ihlali bulamadı” mesajını görürsünüz.
Eğer sistemde bozuk dosyalar tespit edilip başarıyla onarıldıysa, Komut İstemi şu şekilde bir bildirimde bulunur:
“Windows Resource Protection found corrupt files and successfully repaired them. Details are included in the CBS.Log windir\Logs\CBS\CBS.log. For example C:\Windows\Logs\CBS\CBS.log. Note that logging is currently not supported in offline servicing scenarios.”
Tarama gerçekleştirdikten sonra “Windows Kaynak Koruması bozuk dosyalar buldu ancak bazılarını düzeltemedi” uyarısıyla karşılaşırsanız bilgisayarınızı Güvenli Mod’da yeniden başlatarak komutu tekrar deneyebilirsiniz. Sistem sorunu hâlâ devam ediyorsa , önyükleme medyası ya da kurtarma diski ile sistemi başlatıp komutu bu ortamda çalıştırmanız gerekebilir. Eğer SFC /scannow komutu dosyaları onardıysa, bilgisayarınızı yeniden başlatmanız önerilir.
CBS.log Dosyası
Sistem Dosyası Denetleyicisi her çalıştırıldığında, taranan sistem dosyaları ve yapılan onarımlar detaylı şekilde bir günlük dosyasına kaydedilir. Eğer Windows C: sürücüsüne kuruluysa, bu kayıt dosyasına C:\Windows\Logs\CBS\CBS.log konumundan ulaşabilirsiniz. Dosyayı Not Defteri ya da benzeri bir metin düzenleyici ile açarak incelemek mümkündür. Bu kayıtlar, gelişmiş hata ayıklama işlemlerinde veya teknik destekle paylaşılacak veriler için oldukça yararlıdır.
Windows Dışından Çalıştırma
Windows dışından komut çalıştırmak gerektiğinde, işletim sisteminin kurulu olduğu dizini açıkça belirtmeniz gerekir. Bu problem genellikle Komut İstemi’ni yükleme medyasından, Sistem Onarım Diski’nden, USB aygıtından ya da Kurtarma Sürücüsü’nden başlattığınızda önünüze gelebilir. Bu tür durumlarda aşağıda yer alan komuttan yararlanabilirsiniz:
sfc /scannow /offbootdir=d:\ /offwindir=d:\windows
Burada /offbootdir= parametresi önyükleme sürücüsünü, /offwindir= ise Windows klasörünün tam yolunu belirtir.
Komut İstemi ortamında sürücü harfleri, normal sistem kullanımındakinden farklı atanabilir. Örneğin, masaüstünde C:\Windows olarak görünen dizin, Komut İstemi’nde D:\Windows şeklinde görünebilir. Windows 7, 8, 10 ve 11 sürümlerinin büyük bir bölümünde bu durumla karşılaşılırken, Windows Vista’da sürücü harfleri genellikle değişim göstermez.
Hangi sürücü üzerinde Windows’un kurulu olduğunu belirlemek için, “Kullanıcılar” klasörünün yer aldığı dizini kontrol edebilirsiniz. Bu dizini görüntülemek için Komut İstemi’nde dir komutundan yararlanabilirsiniz.
Diğer SFC Komutları Nasıl Kullanılır?
SFC komutunun sadece /scannow seçeneği bulunmuyor; bu seçenek, dosya taraması için genellikle tercih edilen popüler bir alternatiftir. SFC komutlarını kullanmak için, tırnak işaretleri olmadan, “sfc” ardından “komut” ve “=tam dosya yolu” şeklinde bir yazım formatı takip edilir. Bununla beraber SFC komut türlerini şu şekilde sıralayabiliriz:
| Komut | Açıklama |
|---|---|
/scannow | Tüm korunan sistem dosyalarının taranmasını ve gerekiyorsa onarılmasını sağlar. |
/verifyonly | /scannow ile benzer şekilde dosyaları tarar ancak onarım yapmaz. |
/scanfile=file | Belirtilen tek bir dosyayı tarar ve onarır; /scannow gibi genel tarama yapmaz. |
/offbootdir=boot | /offwindir ile birlikte kullanılır. Windows dışından SFC komutu çalıştırıldığında önyükleme dizinini belirtir. |
/offwindir=win | /offbootdir ile birlikte kullanılır. Çevrim dışı SFC kullanımında Windows dizinini belirtir. |
/? | Komutla ilgili tüm seçeneklerin ayrıntılı yardımını gösterir. |
Yukarıdaki komutlarla ilgili kullanım örneklerini şu şekilde yazabiliriz:
- Genel Tarama ve Onarım:
sfc /scannow| Bu komut, bozuk ya da eksik sistem dosyalarını tarar ve otomatik olarak onarır. - Belirli Bir Dosyayı Onarma:
sfc /scanfile=c:\windows\system32\ieframe.dll|ieframe.dll| Sadece belirtilen ieframe.dll dosyasını kontrol eder ve sorun varsa onarır. - Farklı Bir Windows Kurulumunu Tarama:
sfc /scannow /offbootdir=c:\ /offwindir=c:\windows| Farklı sürücüdeki Windows kurulumunu tarar ve gerekiyorsa onarır. - Sadece Tarama:
sfc /verifyonly| Sistem dosyalarını tarar ancak onarım gerçekleştirmez.
Bu seçenekler sayesinde SFC aracı, çeşitli durumlarda sistem dosyalarının durumunu kontrol etmek ve onarmak için esnek bir şekilde kullanılabilir.
DISM Komutu Nasıl Kullanılır?
Deployment Image Servicing and Management (DISM) aracı, Windows sistem imajlarında ortaya çıkan sorunları onarmak amacıyla kullanılır. Genellikle doğrudan bu aracı çalıştırmaya gerek kalmaz. Ancak SFC komutu hataları düzeltemediğinde ya da bozuk dosyaları değiştiremediğinde, DISM devreye girerek temel Windows bileşenlerindeki sorunları giderir ve SFC’nin işlevini sorunsuz yerine getirmesini sağlar.
DISM komutu çevrim içi modda çalışır ve Windows Update üzerinden kaynaklara erişir. Bu nedenle işlem sırasında aktif bir internet bağlantısı gereklidir. Araç, bozuk sistem dosyalarının sağlam sürümlerini internetten indirerek onarma işlemini gerçekleştirir.
Windows 10 ve Windows 11 kullanıcıları, DISM komutunu çalıştırmak için yönetici haklarına sahip Komut İstemi, PowerShell ya da Windows Terminal uygulamasını açmalı ve aşağıdaki komutu girmelidir:
DISM /Online /Cleanup-Image /RestoreHealth
Komut çalışırken pencereyi kapatmamanız gerekir. İşlem süresi, bağlantı hızınıza, sistem özelliklerinize ve onarılması gereken dosya sayısına bağlı olarak değişiklik gösterebilir ve 10 dakikadan uzun sürebilir. Komutun ilerlemesi %20 seviyesinde uzun süre duruyormuş gibi görünse de bu durum normaldir. İşlem tamamlandıktan sonra bilgisayarınızı yeniden başlatmanız önerilir. Eğer sorunlar devam ederse, aynı komutu yeniden çalıştırmayı düşünebilirsiniz.
Sistem Geri Yükleme veya Sistem Sıfırlama
Eğer SFC ve DISM komutlarıyla yapılan onarımlar sonuç vermezse, daha kapsamlı yöntemlere yönelmek gerekebilir. Bu durumda, Windows’un yerleşik araçlarından biri olan Sistem Geri Yükleme’yi kullanabilirsiniz. Bu araç, işletim sistemi dosyalarını, ayarları ve yüklü programları, daha önceki bir geri yükleme noktasına geri alarak sistemin eski kararlı hâline dönmesini sağlar. Geri yükleme noktasının, sistemin sorunsuz çalıştığı bir tarihe ait olması durumunda bu işlem çeşitli sorunları ortadan kaldırabilir.
Eğer bu yöntemle de çözüme ulaşamazsanız, sistem sıfırlama ya da Windows’un temiz kurulumu gibi daha köklü adımlar son çare olarak değerlendirilebilir.
