Windows 11 Yapay Zekâ İddiası Tartışılırken Ayarlar Gerçeği Ortaya Koyuyor

Windows 11 yapay zekâ özelliklerinin bilgisayarları arka planda yavaşlattığını öne süren viral paylaşımlar gerçeği tam olarak yansıtmıyor. Windows 11’deki ilgili gizlilik ekranı uygulamaların cihaz içi üretken yapay zekâ modellerine erişim durumunu gösterirken bazı viral ekran görüntülerinde son etkinlik bölümünün sıfır istek bildirdiği görülüyor. Microsoft’un tasarımı tartışma yaratırken asıl sorun, kullanıcıların izin verilen uygulamalarla gerçekten yapay zekâ kullanan uygulamalar arasındaki farkı ekrandan kolayca anlayamaması olarak öne çıkıyor.

Windows 11’deki Yapay Zekâ Ayarı Ne Anlama Geliyor?

Windows 11’in Ayarlar uygulamasındaki ilgili ekran, bilgisayarda sürekli çalışan bir yapay zekâ motorunun listesini göstermiyor; ekran, Windows tarafından sunulan cihaz içi üretken yapay zekâ yeteneklerine erişebilen uygulamaları yönetmek için kullanılıyor. Microsoft’un dokümantasyonuna göre kullanıcılar söz konusu bölüm üzerinden uygulamaların cihaz içi üretken yapay zekâ teknolojilerini kullanmasına izin verebiliyor.

Windows 11’de Not Defteri, Fotoğraflar, Ekran Alıntısı Aracı ile Outlook gibi uygulamaların listelenmesi de tek başına bu programların o anda bir yapay zekâ modeli çalıştırdığı anlamına gelmiyor. Sistem, bir uygulamanın ilgili yeteneğe erişim kapsamını gösterirken son kullanım bilgilerini ayrıca etkinlik bölümünde tutuyor. Kullanıcıların gördüğü uygulama listesi ile gerçek model çalıştırma işleminin birbirinden ayrılması gerekiyor.

Windows 11’deki Son Etkinlik bölümü, cihaz içi yapay zekâ kullanımını değerlendirmek isteyen kullanıcı için daha anlamlı bir veri sağlıyor. Viral ekran görüntülerinde söz konusu bölümün sıfır istek göstermesi, ilgili hesaplama işlemlerinin sürekli arka planda yürütüldüğünü kanıtlayan bir veri sunmuyor.

Bir yapay zekâ modeli gerçekten sürekli çıkarım yapıyorsa sistemin ilgili kullanım kaydında isteklerin oluşması beklenir; yalnızca izin verilen uygulamaların listelenmesi ise işlemcinin sürekli çalıştığını göstermiyor. Windows Latest tarafından yapılan testte de Copilot+ bilgisayara sahip olmayan bir sistemde ayarın açılıp kapatılması sırasında RAM kullanımında anlamlı bir değişiklik gözlenmediği aktarıldı.

Copilot+ PC mimarisi, cihaz içi yapay zekâ işlemlerinin klasik CPU yükünden ayrılmasını sağlayan özel bir NPU içeriyor. Microsoft, Copilot+ bilgisayarları 40 TOPS üzerinde yapay zekâ işlem kapasitesi sunan NPU donanımıyla tanımlıyor ve bu birimin yoğun yapay zekâ iş yüklerini CPU ile GPU’dan ayırmak üzere tasarlandığını belirtiyor.

Microsoft’un Phi Silica modeli de Windows 11 üzerinde cihaz içi metin işleme görevleri için tasarlanmış küçük dil modeli olarak çalışıyor. Phi Silica desteklenen Copilot+ sistemlerinde NPU üzerinde çalışırken Microsoft, daha yeni dağıtımlarda modelin NPU bulunmayan bazı bilgisayarlarda GPU üzerinden çıkarım gerçekleştirebildiğini de açıklıyor.

Dolayısıyla Windows 11 yapay zekâ özelliğinin varlığı ile CPU, GPU veya RAM üzerinde sürekli yük oluşturması arasında doğrudan bir eşitlik bulunmuyor. Gerçek performans etkisi kullanılan model, donanım, uygulama, yapılan işlem ile modelin ne sıklıkta çalıştırıldığı gibi değişkenlere bağlı olarak ortaya çıkıyor.

X üzerinde yayılan bazı paylaşımlar, Windows 11’deki Text and image generation seçeneğini işletim sisteminin arka planda sürekli yapay zekâ çalıştırdığı şeklinde yorumladı. Bazı hesaplar söz konusu iddiayı bilgisayar performansını artırdığı öne sürülen ücretli Windows optimizasyon araçlarının tanıtımıyla ilişkilendirirken bir paylaşımın milyonlarca görüntülenmeye ulaşması tartışmanın hızla büyümesine neden oldu.

Windows 11’in kullandığı izin ekranının tasarımı ise yanlış yorumların ortaya çıkmasını kolaylaştırıyor. Microsoft, uygulama listesini açık şekilde gösterirken ilgili uygulamanın o anda model kullanıp kullanmadığını belirleyen Son Etkinlik bölümünü ekranın daha aşağısında konumlandırıyor. Kullanıcılar ilk bakışta izin verilen uygulamalarla aktif yapay zekâ işlemlerini birbirine karıştırabiliyor.

Microsoft’un yapay zekâ özelliklerini farklı Windows uygulamalarına giderek daha fazla eklemesi de kullanıcıların şüphelerini artırıyor. Not Defteri, Paint, Dosya Gezgini ile diğer Windows bileşenlerinde ortaya çıkan Copilot bağlantılı özellikler, işletim sistemindeki yapay zekâ kullanımının kapsamını genişletirken kullanıcı kontrolünün nasıl sunulduğu konusunu daha önemli hâle getiriyor.

Windows 11 kullanıcıları ilgili özelliği kapatmak için Ayarlar > Gizlilik ve güvenlik > Metin ve görüntü oluşturma bölümüne gidebilir. Ana izin seçeneğinin kapatılması, Windows’un söz konusu cihaz içi üretken yapay zekâ teknolojisini kullanan uygulamalara erişimini sınırlandırıyor.

Microsoft’un güncel Windows AI bileşenleri arasında Phi Silica’nın yanı sıra cihaz üzerinde görüntü oluşturma ile görüntü dönüştürme işlemlerine yönelik bileşenler de bulunuyor. Şirket, bu modellerin desteklenen donanımlarda yerel çalışmasının gecikmeyi azaltabildiğini ve bazı işlemlerde verilerin cihaz dışına gönderilmeden işlenmesine katkı sağladığını belirtiyor.

Windows 11’deki tartışmanın teknik açıdan en önemli sonucu, bir gizlilik ayarının açık olmasının tek başına bilgisayarın arka planda sürekli yapay zekâ hesaplaması yaptığını göstermemesi oluyor. Kullanıcıların performans şüphesi yaşadığı durumlarda Görev Yöneticisi üzerinden CPU, GPU, NPU ile bellek kullanımını gerçek işlem sırasında incelemesi daha sağlıklı bir değerlendirme sunuyor.

Kurumsal bilgisayarlarda konu daha farklı bir önem taşıyor çünkü BT yöneticileri cihaz içi yapay zekâ yeteneklerinin hangi uygulamalar tarafından kullanılabileceğini politika düzeyinde değerlendirmek zorunda kalabiliyor. Microsoft’un yapay zekâ bileşenlerini Windows’un temel deneyimine daha fazla dahil etmesi, gelecekte performans ölçümünden ziyade uygulama izinleri, veri gizliliği, donanım uyumluluğu ile kullanıcı onayının daha görünür hâle getirilmesini gerektirebilir.

Microsoft’un önümüzdeki Windows sürümlerinde izin ekranlarını daha anlaşılır hâle getirmesi, benzer yanlış yorumların önüne geçebilir. Kullanıcıların bir uygulamanın yalnızca yapay zekâ erişimine sahip olduğunu mu yoksa gerçekten model çalıştırdığını mı tek bakışta görebilmesi, Windows 11’de yapay zekâ özelliklerine duyulan güven açısından teknik performans kadar belirleyici bir konu hâline geliyor.