IBM ve NASA, Güneş Patlamalarını Tahmin Eden Yapay Zekâ Modeli Geliştirdi
IBM ile NASA, dünya yörüngesindeki uydulardan yer tabanlı elektrik şebekelerine kadar pek çok sistemi etkileyebilecek güneş fırtınalarını önceden tahmin edebilmek için Surya adını verdikleri yeni bir model geliştirdi. Sanskritçe’de “Güneş” anlamına gelen Surya, güneş yüzeyinde meydana gelen şiddetli patlamaları önceden öngörerek insanlığı potansiyel risklere karşı hazırlamayı hedefliyor.
Surya Dokuz Yıllık Güneş Verileriyle Eğitildi
Surya modeli NASA’nın Güneş Dinamikleri Gözlemevi (SDO) tarafından toplanan dokuz yıllık verilerle eğitildi. Araştırmacılar bu süreçte Güneş’in davranışlarını inceleyerek olası patlamaların izlerini ortaya çıkarmaya çalıştı. IBM Avrupa Araştırma Direktörü Juan Bernabe-Moreno modeli “uzay için hava tahmini” olarak nitelendirdi. Moreno, tıpkı yeryüzündeki fırtınalara karşı hazırlık yapıldığı gibi uzaydaki olaylara karşı da erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesi gerektiğini vurguladı.
Bilim insanları Surya’ya ardışık güneş görüntülerini vererek modelin bir saat sonrasını tahmin etmesini istedi. Yapılan testlerde patlamaların sınıflandırılmasında önceki yöntemlere kıyasla yüzde 16 daha yüksek doğruluk sağlandı. Model aynı zamanda güneş yüzeyindeki patlamaların hangi bölgede meydana geleceğine dair görsel öngörüler de üretebildi. Surya, patlamanın konumunu yüksek çözünürlüklü görsellerle iki saat önceden gösterebildi.
Güneş’te meydana gelen fırtınalar dünyaya ulaştığında iletişim uydularından elektrik şebekelerine kadar pek çok kritik sistemi etkileyebiliyor. 1859’da yaşanan Carrington Olayı sırasında Avrupa ve Kuzey Amerika’daki telgraf sistemleri çalışamaz hâle gelmiş, hatta bazı telgraf hatları alev almıştı. Günümüz teknolojisinin çok daha hassas olması nedeniyle olası bir güçlü fırtınada internet altyapısından uçuş güvenliğine kadar geniş bir alan risk altına girebilir. Surya bu açıdan potansiyel tehditleri önceden haber vererek küresel ölçekte koruma sağlamayı amaçlıyor.
IBM ile NASA, Surya modelini araştırmacılara açık kaynak olarak sundu. Model Hugging Face, GitHub ve IBM’in TerraTorch kütüphanesi üzerinden erişime açıldı. Ayrıca SuryaBench adı verilen veri setleri ve kıyaslama araçları da araştırmacıların kullanımına sunuldu. Bu sayede farklı kurumlar uzay havası tahmini için kendi uygulamalarını geliştirebilecek.
IBM ile NASA daha önce Prithvi adı verilen açık kaynaklı bir model geliştirmişti. O model dünya üzerindeki iklim koşullarını tahmin etmeye odaklanmıştı. Surya projesi ise aynı yaklaşımı uzay havasına taşıyarak farklı bir alanda kullanılabilir hâle getirildi. Araştırmacılar bu çalışmayı sadece bir bilimsel ilerleme değil aynı zamanda küresel elektronik altyapılar için güvenlik adımı olarak değerlendiriyor.
