Brezilya’da Seçim Güvenliği Alarmı: Yapay Zekâ İçerikleri Mercek Altında

Brezilya’da 4 Ekim’de yapılacak ilk tur seçimleri yaklaşırken yapay zekâ üretimi içeriklerin siyasi kampanyalarda yayılması, seçim güvenliği açısından yeni düzenlemeleri gündeme taşıdı. Brezilya Yüksek Seçim Mahkemesi’nin (TSE) salı günü vereceği kararın, seçim döneminde oluşturulan veya değiştirilmiş yapay zekâ içeriklerinin kullanımına ilişkin sınırları daha net belirlemesi bekleniyor. Mahkemenin özellikle Jair Bolsonaro’nun yapay zekâ ile oluşturulan dijital avatarının kullanıldığı siyasi etkinlik sonrasında başlayan tartışmalara açıklık getirmesi bekleniyor.

TSE Yapay Zekâ İçeriğinin Seçimlerde Kullanımını Sıkılaştırıyor

Brezilya’nın seçim otoritesi TSE, 2026 seçimleri için yapay zekâ kullanımına yönelik kuralları genişletti. Kurallar, yapay zekâ ile hazırlanmış içeriklerin etiketlenmesini zorunlu tutarken deepfake içeriklerin kullanımını, adayları öneren veya sıralayan sistemleri de kapsayan sınırlamalar getiriyor.

Seçim döneminin son aşamasında ise yeni yapay zekâ içeriklerinin yayımlanması veya ücretli olarak tanıtılması için geçici bir yayın yasağı uygulanması öngörülüyor. TSE’nin yeni kararının özellikle hangi içeriklerin deepfake kapsamına gireceği konusunda daha belirgin bir hukuki çerçeve oluşturması bekleniyor.

Temmuz ayında Flávio Bolsonaro’nun partisinin düzenlediği kongrede Jair Bolsonaro’nun yapay zekâ ile oluşturulmuş dijital avatarının kullanılması, kuralların uygulanmasına ilişkin tartışmayı hızlandırdı. Ev hapsinde bulunan eski başkanın kamuya açıklama yapması yasaklanırken etkinlikte kullanılan dijital görüntü, yapay zekânın siyasi kampanyalarda gerçek kişilerin yerine konuşturulması konusunda yeni hukuki sorular doğurdu.

Sosyal medya akışları, Brezilya’daki seçim kampanyasının yapay zekâ ile üretilen içeriklerle şekillenen önemli alanlarından biri hâline geldi. Instituto Democracia em Xeque tarafından yapılan inceleme, anketlerde önde bulunan Luiz Inácio Lula da Silva ile Bolsonaro çizgisindeki adayları destekleyen siyasetçilerin 15 günlük dönemde yüzlerce yapay zekâ üretimi olarak etiketlenmiş paylaşım yaptığını ortaya koydu.

Amazonas eyaletindeki sağ görüşlü bir vali adayı, yapay zekâ kullanarak oy pusulasındaki numarasını farklı manzaraların içine yerleştiren içerikler hazırlarken Lula destekçilerinden bazı isimler de Brezilya Devlet Başkanı ile dans ediyormuş gibi görünen yapay içerikler paylaştı. Bolsonaro cephesi ise yapay zekâ destekli kampanya şarkısından dans eden oyuncak bebekleri andıran dijital görüntülere kadar farklı formatları seçim iletişiminde kullanıyor.

Lula’nın kampanyası yapay zekâ üretimi siyasi içeriklere daha mesafeli yaklaşırken Bolsonaro’nun çevresi teknolojiyi daha yoğun kullanıyor. Bolsonaro’nun kendisini yapay zekâ ile fiziksel olarak farklı gösteren bir animasyonu paylaşmasının ardından sosyal medyada çok sayıda türev içerik üretilmesi, yapay zekâ içeriklerinin kampanya mesajlarının ötesine geçerek hızla meme kültürüne dönüşebildiğini gösterdi.

TSE açısından asıl risk, yapay zekânın kullanılması değil gerçekmiş gibi görünen ancak hiç yaşanmamış olayları gösteren deepfake içeriklerin seçmen davranışını etkilemesi olarak değerlendiriliyor. Rio de Janeiro’daki Institute of Technology and Society hukuk koordinatörü João Victor Archegas, teknolojinin kendisinden ziyade belirli siyasi bağlamlarda nasıl kullanıldığının demokratik süreçler açısından tehlike oluşturabileceğini belirtiyor.

TSE verileri, seçim kampanyasının ilk 11 gününde yapay zekâ kullanımıyla bağlantılı 19 başvurunun mahkemeye ulaştığını gösteriyor. TSE Yargıcı André Mendonça, ağustos ayının başında Bolsonaro’yu büyük bir dolandırıcılık soruşturmasının merkezindeki eski bankacı Daniel Vorcaro ile gerçekte yaşanmamış durumlarda gösteren bir videonun kaldırılmasına hükmetti.

Brezilya’da yapay zekânın günlük yaşamda yaygınlaşması da seçim tartışmasının kapsamını genişletiyor. Fundação Itaú Observatory araştırmasına göre nüfusun yüzde 75’i yapay zekâ kullanırken sahte aday referansları ile uydurma anketler gibi içerikler seçmenlerin karşısına çıkabiliyor.

Seçmenlerin yapay zekâ araçlarından siyasi bilgi alma eğilimi, seçim otoritelerinin karşı karşıya olduğu ikinci büyük sorunu oluşturuyor. Projeto Brief tarafından mayıs ayında gerçekleştirilen seçmen araştırması, katılımcıların yaklaşık yüzde 63’ünün adaylar hakkında bilgi edinirken yapay zekâ araçlarına danışmaya açık olduğunu ortaya koydu.

TSE’nin 2026 seçim kuralları, ChatGPT gibi üretken yapay zekâ sistemlerinin kullanıcı açıkça talep etse dahi adayları önermesini veya sıralamasını yasaklıyor. ITS Rio tarafından gerçekleştirilen araştırma ise Brezilya’da yaygın kullanılan yedi chatbotun yanıtlarının yüzde 90’ında adayları bir sıralamaya veya önceliklendirmeye tabi tuttuğunu ortaya koydu.

Bu tablo, seçim denetiminin yalnızca sosyal medya platformlarında yayılan sahte görüntülerle sınırlı kalmayacağını gösteriyor. Seçmenlerin doğrudan chatbotlara siyasi sorular yöneltmesi, algoritmik yanıtların tarafsızlığı ile seçim mevzuatına uygunluğu konusunda yeni bir denetim alanı oluşturuyor.

TSE’nin yaklaşan kararı, Brezilya’nın yapay zekâ ile seçim güvenliği arasındaki dengeyi nasıl kuracağını belirleyen önemli adımlardan biri olacak. Mahkemenin deepfake tanımını netleştirmesi, kampanya ekiplerinin içerik üretim sınırlarını daha iyi anlamasını sağlarken yapay zekâ şirketlerinin aday önerme ve sıralama özelliklerine yönelik yükümlülüklerini de daha görünür hâle getirebilir.