Bilim İnsanları Eski Cihazlardan Altın Çıkarmanın Güvenli Yolunu Geliştirdi
2022 yılında dünya genelinde yaklaşık 62 milyon ton elektronik atık üretildi. Bu atıkların büyük kısmını eski telefonlar ve bilgisayarlar oluşturdu. Ancak bu cihazlar, çöpe gitmesinin ötesinde, içerdikleri değerli madenlerle önemli bir potansiyel barındırıyor. Bilim insanları, bu atıklardan çevreye zarar vermeden altın elde etmeyi sağlayan yeni ve sürdürülebilir bir yöntem geliştirdi.
Klasik Yöntemler Can ve Çevre Sağlığını Tehdit Ediyor
Elektronik atık miktarı, 2010 yılına göre yüzde 82 artış gösterdi. Mevcut eğilim devam ederse bu rakam 2030’da 82 milyon tona ulaşacak. Buna rağmen bu atıkların yalnızca yüzde 20’lik bölümü düzgün şekilde geri dönüştürülüyor. Oysa bu cihazlar altın gibi değerli metaller içeriyor. Yeni teknik, bu değerli metallerin doğaya zarar vermeden geri kazanılmasını vadediyor.
Geleneksel altın madenciliğinde siyanür ve cıva gibi zehirli kimyasallar kullanılıyor. Siyanür, büyük ölçekli madenlerde altını ayrıştırmak için kullanılırken, küçük işletmelerde ve kaçak madenlerde genellikle cıva tercih ediliyor. Cıva, altınla birleşerek yoğun bir karışım oluşturuyor. Bu karışım ısıtıldığında cıva buharlaşıyor, altın geride kalıyor. Ancak bu yöntem hem insan sağlığına zarar veriyor hem de toprağı ve suyu kirletiyor.
Yeni teknik, altını geri kazanmak için su arıtmada ve havuz dezenfeksiyonunda kullanılan trikloroizosiyanürik asit adlı kimyasalı kullanıyor. Bu madde tuzlu suyla etkin hâle getirildiğinde altını çözünebilen bir forma dönüştürüyor. Ardından altını sıvıdan ayırmak için kükürt bazlı özel bir polimer geliştirildi. Bu polimer, yalnızca altını hedef alıyor ve çözeltideki diğer metallere tepki vermiyor.
Araştırmacılar, sadece altının çıkarılmasına odaklanmanın ötesine geçerek, kullanılan kimyasal maddelerin ve suyun geri dönüştürülmesini sağlayan yeni adımlar geliştirdi. Polimerin altını tuttuktan sonra ilk hâline döndürülmesi, sürecin döngüsel ekonomi ilkeleriyle uyumlu hâle gelmesini sağladı. Bu yenilik sayesinde kimyasallar tekrar tekrar kullanılabiliyor.
Yeni teknik yalnızca elektronik atıklardan değil, aynı zamanda küçük ölçekli altın madenciliğinde de kullanılabilir. Geliştirilen yöntem, cıva ve siyanür gibi toksik maddelere alternatif sunarak milyonlarca insanın daha güvenli koşullarda çalışmasını sağlayabilir. Aynı zamanda şehirlerde biriken e-atıkların geri kazanımı kolaylaşabilir ve doğal kaynaklara olan bağımlılık azalabilir.
Yeni sistemin yaygınlaştırılması için zamana ve iş birliğine ihtiyaç duyuluyor. Araştırma ekibi, yöntemlerini madencilik sektörü, kamu kurumları ve sivil toplum kuruluşlarıyla birlikte sahada denemeyi planlıyor. Yöntemin üretim maliyeti, verimliliği ve uygulama kolaylığı gibi unsurlar henüz test aşamasında bulunuyor.
