Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, bataryalara ilişkin yeni bir yönetmelik çalışmasını kamuoyunun değerlendirmesine sundu. Taslak düzenleme, bataryaların üretim aşamasından kullanım sonrasına kadar uzanan tüm süreci kontrol altına almayı amaçlıyor. Yetkililer, bu adımla çevresel etkilerin azaltılmasını ve tüketicilerin daha açık bilgilendirilmesini hedefliyor.
Yeni Düzenleme Bataryaların Yaşam Sürecini Baştan Sona Ele Alıyor
Hazırlanan taslak, bataryaların piyasaya arz edilmeden önceki teknik şartlarından kullanım ömrü tamamlandıktan sonraki toplanma sürecine kadar geniş bir alanı kapsıyor. Bakanlıklar, bu çerçeveyle batarya kaynaklı çevre risklerini sınırlamayı ve sektörde daha izlenebilir bir yapı oluşturmayı planlıyor. Taslak, piyasa gözetimi açısından da yeni sorumluluklar getiriyor.
Düzenleme kapsamında marş aydınlatma ve ateşleme bataryaları, taşınabilir bataryalar, endüstriyel bataryalar, hafif ulaşım araçlarında kullanılan bataryalar ile enerji depolama sistemleri yer alıyor. Elektrikli araç bataryaları da taslakta açık şekilde tanımlanıyor. Askerî kullanım ile uzay teknolojilerine yönelik bataryalar ise düzenleme dışında bırakılıyor.
Taslak düzenleme, belirli batarya türleri için karbon ayak izi beyanını zorunlu hale getiriyor. Elektrikli araç bataryaları, hafif ulaşım araçları bataryaları ve belirlenen kapasitenin üzerindeki şarj edilebilir endüstriyel bataryalar bu kapsamda yer alıyor. Üreticiler, her bir batarya modeli ve üretim tesisi için ayrı ayrı karbon ayak izi hesaplaması yapmakla yükümlü olacak. Bu veriler, etiketler ve karekodlar aracılığıyla tüketici ve yetkili kurumların erişimine açılacak.
Taslak, aynı zamanda geri dönüştürülmüş hammaddelerin kullanımını teşvikten çıkararak bir zorunluluğa dönüştürüyor. Endüstriyel bataryalar, elektrikli araç bataryaları ve SLI (start-stop-ışık ateşleme) bataryalarında kullanılan lityum, kobalt, nikel ve kurşun gibi kritik metallerin belirli bir oranının geri dönüştürülmüş kaynaklardan temin edilmesi gerekecek. Bakanlıklar, bu oranların ilerleyen yıllarda kademeli olarak artırılmasını öngörüyor.
Yeni düzenleme, taşınabilir bataryalar için performans ve dayanıklılık kriterlerini ilk kez net ve bağlayıcı ölçütlerle tanımlıyor. Bu ürünlerin belirlenen elektrokimyasal ve mekanik performans değerlerine ulaşması zorunlu hale getiriliyor. Ayrıca, elektrikli araç bataryaları ile şarj edilebilir endüstriyel bataryalar için de asgarî verimlilik ve ömür standartları belirleniyor.
Taslak metin, batarya içeren ürünlerde kullanıcıyı doğrudan ilgilendiren çıkarılabilirlik konusuna da odaklanıyor. Nihai kullanıcı, ürünün kullanım süresi boyunca bataryayı kolay şekilde çıkarabilmeli ve değiştirebilmeli. Özel ekipman, ısı veya kimyasal işlem gerektirmeyen yöntemler bu kapsamda değerlendiriliyor. Suya dayanıklı ve bazı tıbbî cihazlar için güvenlik gerekçesiyle istisnalar tanımlanıyor.
Yapılan düzenleme, bataryaların üzerinde ve ambalajında bulunması gereken bilgilere ilişkin kuralları da güncelliyor. Düzenleme kapsamında; şarj edilebilirlik durumu, kapasite bilgisi, ayrı toplama işareti ve ağır metal içeriği gibi verilerin, etiketlerde açık ve okunabilir şekilde yer alması zorunlu hale getiriliyor. Kadmiyum ve kurşun içeren bataryalarda ise bu maddelerin kimyasal sembollerinin ayrıca belirtilmesi gerekecek.
Sabit batarya enerji depolama sistemleri için güvenlik gereklilikleri de taslakta önemli yer tutuyor. Üreticiler, yangın ve patlama risklerine karşı yapılan testleri belgelemek zorunda olacak. Bu testlere ilişkin önlemler teknik dosyalarda ayrıntılı şekilde yer alacak.
Hazırlanan yönetmelik taslağı, batarya sektörünü daha sürdürülebilir ve Avrupa Birliği mevzuatıyla uyumlu bir yapıya taşımayı amaçlıyor. Taslağın yürürlüğe girmesiyle üretici ve ithalatçılar için yeni teknik ile idari sorumluluklar devreye girecek. Bakanlıklar, taslak metni resmî kanallar üzerinden görüşe açmış durumda.
