ABD’nin en büyük elektrik şebekesi PJM Interconnection, veri merkezleri ve yapay zekâ uygulamalarının hızla artan enerji talebi karşısında darboğaza girdi. Elektrik üretimi talebi karşılayamıyor, faturalarda ciddi artış bekleniyor. Sorun büyürken siyasi tepkiler de tırmanıyor.
Elektrik Talebi Arttı, Yeni Santraller Yetişemiyor
PJM Interconnection, ABD’nin doğusunda 13 eyalete hizmet veriyor ve yaklaşık 67 milyon kişiyi kapsıyor. Şebeke, dünya genelinde en fazla veri merkezinin bulunduğu bölgeyi de içeriyor. Özellikle sohbet robotları ve büyük yapay zekâ modellerinin çalıştığı veri merkezleri, enerji tüketimini rekor seviyelere taşıdı. Ancak yeni enerji santralleri bu hızlı artışa yanıt veremedi.
Son yıllarda birçok eski santral kapatılırken, yeni projeler yerel itirazlar, tedarik sorunları ve finansman engelleri nedeniyle hayata geçirilemedi. PJM verilerine göre, 2024 yılında ağa yalnızca 5 gigavat kapasite eklendi. Bu, Kaliforniya ve Teksas gibi daha küçük şebekelerdeki artışların altında kaldı.
Krizin yansımaları doğrudan tüketiciye ulaştı. Geçen yılki kapasite ihalesinde fiyatlar yüzde 800’ün üzerinde arttı. Bu artış, kullanıcıların elektrik faturalarına da yansıdı. 2024 yazında PJM bölgesindeki bazı eyaletlerde elektrik faturalarının yüzde 20’den fazla artması bekleniyor.
Kapasite ihaleleri, enerji şirketlerinin en yoğun dönemlerde üretim yapmaya hazır olmalarını garanti altına almak için düzenleniyor. Bu sistem sayesinde elektrik kesintilerinin önüne geçilmesi amaçlanıyor. Ancak yeni ihale öncesinde fiyatların yeniden yükseleceği öngörülüyor.
Yapay Zekâ Talebi Dengeyi Bozdu
Yapay zekâ uygulamalarının yaygınlaşması, enerji dengesini ciddi şekilde etkiledi. 2023 yılında ChatGPT gibi araçların günlük hayata girmesiyle, teknoloji şirketleri ABD genelinde daha fazla enerji arayışına girdi. PJM bölgesinde sadece veri merkezlerinden kaynaklı olarak 2030 yılına kadar 32 gigavatlık ek talep oluşması bekleniyor.
PJM yetkilileri, bu denge bozulmasının önemli bir kısmının kendi kontrolleri dışında geliştiğini savunuyor. Eyaletlerin fosil yakıtlı santralleri erkenden kapatması ve veri merkezi inşaatlarındaki hızlı artış bu gerekçeler arasında gösteriliyor.
2022’de PJM, şebekeye bağlanmak isteyen enerji projelerinden gelen 2.000’i aşkın başvuru nedeniyle yeni bağlantı taleplerini askıya aldı. Her proje için kapsamlı mühendislik incelemeleri gerektiği için sistem kilitlendi. Bu da yeni enerji üretim kapasitelerinin devreye alınmasını geciktirdi.
Kriz, siyasi arenada da yankı buldu. Pennsylvania Valisi Josh Shapiro, PJM’in maliyetleri kontrol altına alamaması hâlinde eyaletin sistemden ayrılabileceğini açıkladı. Shapiro, Pennsylvania’nın PJM içindeki en büyük elektrik ihracatçısı olduğunu hatırlattı. Siyasi baskılar ve kamuoyu tepkileriyle birlikte PJM CEO’su Manu Asthana, görevinden ayrılacağını duyurdu. Asthana, yıl sonunda görevini bırakacak. Ayrıca şirketin yönetim kurulu başkanı ve bir üye de oylama ile görevden alındı.
PJM, baskılara yanıt olarak bazı geçici önlemler aldı. Kapasite ihaleleri yılda iki kez düzenlenmeye başlandı ve fiyatlara 325 dolar sınırı getirildi. Ayrıca 51 yeni projenin şebekeye bağlanması için süreci hızlandırma kararı alındı. Ancak bu projelerin çoğunun 2030’dan önce devreye alınamayacağı belirtiliyor. Microsoft’un desteklediği ve yeniden devreye alınmak istenen Three Mile Island nükleer santrali bile en erken 2027’de faaliyete geçebilecek. Bu da şebekedeki sorunların kısa vadede çözülmeyeceğini gösteriyor.
