AB Yapay Zekâ Yasası Yürürlüğe Girdi: Avrupa’nın Yeni Kuralları Kimleri Etkileyecek?
Avrupa Birliği tarafından hazırlanan Yapay Zekâ Yasası (EU AI Act), uzun süredir gündemde olan düzenlemelerden biriydi. 1 Ağustos 2024 itibarıyla yürürlüğe giren yasa, sadece Avrupa’daki teknoloji şirketlerini değil, dünyanın dört bir yanındaki yazılım sağlayıcılarını da ilgilendiriyor.
AB Yapay Zekâ Yasası Neden Hazırlandı?
Avrupa Birliği, yapay zekâ temelli ürün ve hizmetlerdeki farklı uygulamalara son vermek amacıyla yeni bir düzenleme geliştirdi. Bu yasa, 27 üyeli Birlik genelinde yapay zekâ teknolojilerinin sınır ötesi ticareti ve dağıtımı için ortak bir hukuki zemin oluşturuyor. Kurum, bu adımla bölge genelinde rekabeti desteklemeyi ve tüketici güvenini artırmayı amaçlıyor. Ayrıca sağlık, güvenlik, temel haklar ve çevre koruması gibi toplumsal değerleri koruma altına alacak bir çerçeve sunulması da hedefleniyor.
AB, teknolojik gelişmelere karşı yasayı engelleyici değil, yönlendirici olarak konumlandırmak istiyor. Bu yüzden risk bazlı bir model benimsendi. Düzenleme, bazı sistemleri tamamen yasaklarken bazıları için sıkı kurallar getiriyor. Düşük riskli uygulamalara ise daha esnek kurallar uygulanıyor. Yasa kapsamındaki en ağır yasaklar, yüz tanıma verilerinin izinsiz toplanması gibi uygulamaları içeriyor. Örneğin, güvenlik kameraları veya internetten toplanan verilerle bireylerin izlenmesine artık izin verilmiyor.
Genel Amaçlı Modeller için Yeni Dönem Başladı
2 Ağustos 2025 tarihi itibarıyla yasa, genel amaçlı yapay zekâ modellerine (GPAI) yönelik özel kuralları da devreye soktu. Büyük veriyle eğitilen ve çok sayıda görev için kullanılabilen bu modellerin, sistemsel riskler taşıdığı gerekçesiyle düzenlemeye tabi olduğu belirtildi. Kimyasal silahların tasarımı gibi tehlikeli alanlara erişim sağlayabilecek yapılar ya da kontrolsüz kararlar alabilen sistemler yasa kapsamında özel denetime alındı. Halihazırda piyasada bulunan modeller için son uyum tarihi 2 Ağustos 2027 olarak belirlendi.
Yasa, yalnızca Avrupa merkezli şirketleri değil, Avrupa pazarında yer alan tüm uluslararası firmaları da kapsıyor. Google, Meta, Anthropic, OpenAI gibi küresel şirketler, Avrupa’daki faaliyetlerinde bu düzenlemelere uymak zorunda.
Avrupa Komisyonu, genel amaçlı model sağlayıcıları için kapsamlı yönergeler yayınladı. Bu yönergeler, model eğitimi sırasında telif hakkı ihlallerinden kaçınma gibi konuları içeriyor. Amazon, IBM, Microsoft, Cohere ve Aleph Alpha gibi şirketler bu kuralları gönüllü olarak uygulamayı kabul etti. Meta ise kodun yasal belirsizlikler içerdiğini savunarak katılmayı reddetti.
Yaptırımlar Nasıl Uygulanacak?
Avrupa Birliği (AB), yasanın etkili olabilmesi için caydırıcı yaptırımlar öngörüyor. Yasaklı uygulamaları kullananlara yönelik en ağır ceza, 35 milyon avroya kadar para cezası ya da şirketin önceki yılki küresel cirosunun yüzde 7’si olarak belirlendi. Genel amaçlı modellerin kurallara uymaması hâlinde ise ceza 15 milyon avro ya da toplam cironun yüzde 3’ü olabiliyor. Uygulamanın ayrıntıları her üye ülkenin yetkili kurumları tarafından yürütülecek.
Yasaya yönelik tepkiler yalnızca ABD merkezli şirketlerden değil, Avrupa içinden de geliyor. Fransa merkezli Mistral AI’nin CEO’su Arthur Mensch, birçok Avrupa girişimcisinin de imzaladığı bir mektupta, Brüksel’den düzenlemeleri iki yıl ertelemesini talep etti. Ancak Avrupa Komisyonu gelen tüm talepleri geri çevirerek belirlenen takvimin aynı şekilde uygulanacağını duyurdu.
