Microsoft, Windows 11’in yerel uygulama geliştirme altyapısı WinUI 3’e veri tabloları, grafikler ve kalemle çizim araçları ekleyerek geliştiricilerin uzun süredir beklediği temel özellikleri sunmaya başladı. Windows App SDK 2.5.4 Experimental sürümüyle gelen yenilikler, muhasebe panelleri, finans uygulamaları ve dijital not alma araçları gibi yazılımların yerel Windows teknolojileriyle geliştirilmesini kolaylaştırmayı hedefliyor. Deneysel kontroller WinUI Gallery 3.0 üzerinden test edilebiliyor ancak Microsoft, yeni bileşenlerin henüz üretim ortamındaki uygulamalar için hazır olmadığını belirtiyor.
WinUI 3, Geliştiricilerin Beklediği Temel Kontrolleri Kazanıyor
Microsoft’un WinUI 3 altyapısına eklediği yeni kontroller, yerel Windows uygulamalarında uzun süredir üçüncü taraf kütüphanelerle karşılanan ihtiyaçlara odaklanıyor. TableView büyük veri kümelerini görüntüleme ve düzenleme işlevleri sunarken Chart grafik oluşturma araçlarını, InkCanvas ile InkToolbar ise kalemle yazma ve çizim özelliklerini sağlıyor.
Microsoft’un Windows kullanıcı arayüzü ekibinden Chris Anderson, Build 2026 etkinliğinde WinUI platformunda önemli özellik eksikleri bulunduğunu kabul etmişti. Anderson, veri tabloları ile grafik desteğinin geliştirme aşamasında olduğunu da belirtmişti. Yeni bileşenler, Microsoft’un geliştiricileri web tabanlı çözümler yerine Windows’un yerel uygulama altyapısına yönlendirme çabasının bir parçası olarak öne çıkıyor.
WinUI, Windows uygulamalarının kullanıcı arayüzünü oluşturmak için kullanılan bir çerçeve niteliği taşıyor. Windows App SDK ise WinUI dahil olmak üzere Windows uygulamalarının geliştirilmesinde kullanılan API ve araçları bir araya getiriyor. Microsoft’un yeni kontrolleri bu ekosisteme eklemesi, geliştiricilerin temel arayüz bileşenlerini sıfırdan hazırlama veya harici sağlayıcılardan edinme ihtiyacını azaltmayı amaçlıyor.
TableView, WinUI 3 uygulamalarına sıralama, filtreleme, gruplama ve hücre düzenleme özelliklerine sahip yerel bir veri tablosu kazandırıyor. Kullanıcılar sütun başlıklarını kullanarak kayıtları sıralayabiliyor, sütun genişliklerini değiştirebiliyor ve belirli sütunları sabitleyebiliyor. Satır yoğunluğu için Compact, Standard ve Comfortable seçenekleri de sunuluyor.
Geliştiriciler, şablon sütunları aracılığıyla durum etiketleri veya ilerleme çubukları gibi özel hücreler oluşturabiliyor. Paylaşılan TableViewSource yapısı filtreleme ve gruplama işlemlerini desteklerken doğrulama içeren düzenleme özellikleri veri girişindeki hataların kontrol edilmesine yardımcı oluyor. Sanallaştırılmış satır yapısı da büyük veri kümelerinin daha verimli görüntülenmesini hedefliyor.
Microsoft’un Contoso Sales Ledger örneği, 11 sütuna yayılan 5.000 satış fırsatını tek bir tabloda işliyor. Benzer bir envanter uygulamasında kullanıcılar ürünleri stok durumuna göre sıralayabiliyor, tedarikçiye göre filtreleyebiliyor, ürünleri kategorilere ayırabiliyor ve hatalı fiyatları doğrudan tablodan düzeltebiliyor.
Bununla birlikte Microsoft, TableView bileşeninin kapsamını klasik bir DataGrid veya elektronik tablo deneyimiyle eş tutmuyor. Mevcut sürümde kullanıcılar yalnızca bir satır seçebiliyor, aynı anda tek sütuna göre sıralama yapabiliyor ve tek seviyeli gruplandırma kullanabiliyor. Sütunların yerini değiştirme özelliği de bulunmuyor. Microsoft, hiyerarşik görünümler ile uygulamaya özgü bağlam menüleri üzerinde çalışmayı sürdürüyor.
WinUI 3 için geliştirilen Chart kontrolü, yerel uygulamalara çizgi, alan ve çubuk grafikler ekliyor. Bileşen; kategori ve tarih-saat eksenlerini, sayısal değer eksenlerini, açıklama alanlarını, veri etiketlerini ve işaretçileri destekliyor. Birden fazla veri serisi aynı eksenleri paylaşabiliyor. WinUI Gallery örneği, ObservableCollection üzerinden güncellenen verilerin grafiklere canlı biçimde aktarılabildiğini gösteriyor.
Microsoft’un Contoso Finance demosu, yeni kontrolün finans uygulamalarındaki kullanımını örnekliyor. Demo içerisinde sütun grafikler aylık gelir ile giderleri karşılaştırırken çizgi grafik nakit bakiyesini takip ediyor. Yatay çubuklar ise harcamaların kategorilere göre dağılımını gösteriyor.
Chart kontrolü verileri görselleştirmekle sınırlı kalıyor. Tasarruf oranı, nakit rezervinin ne kadar süre yeteceği veya kategori toplamları gibi hesaplamaların uygulama tarafından yapılması gerekiyor. Ayrıca geliştirici geri bildirimleri, mevcut grafik seçeneklerinin henüz bütün ihtiyaçları karşılamadığını ortaya koyuyor. Bazı kullanıcılar pasta grafik desteği, yakınlaştırma ve kaydırma özellikleri talep ederken Fluent tasarım diliyle uyuma ilişkin eleştiriler de dile getiriliyor.
Microsoft, WinUI 3 uygulamalarına InkCanvas, InkToolbar ve InkPresenter bileşenlerini ekleyerek kalemle yazma ve çizim altyapısını genişletiyor. Evrensel Windows Platformu (UWP) uygulamalarında uzun süredir bulunan InkCanvas, WinUI 3’e geçiş yapan geliştiricilerin eksikliğini hissettiği araçlardan biri olarak öne çıkıyordu.
Windows App SDK 2.4.1 Experimental sürümüyle ağustos ayında ilk kez sunulan mürekkep araçları; pano işlemleri ve yüksek kontrast desteği gibi özellikleri de içeriyor. Windows App SDK 2.5.4 ise InkToolbar bileşeninin InkCanvas olmadan InkPresenter üzerinde çalışmasını sağlayan geliştirmeler sunuyor. InkSynchronizer desteği sayesinde uygulamalar, tamamlanan kalem hareketlerini kendi çizim sistemleri üzerinden işleyebiliyor.
Araç çubuğunda kalem, kurşun kalem, fosforlu kalem, silgi ve cetvel seçenekleri bulunuyor. Kalem hareketleri, düzenlenebilir mürekkep verisi olarak yeniden yüklenebilen GIF biçiminde de kaydedilebiliyor. Bu özellikler dijital not uygulamalarında, PDF belgelerini imzalama işlemlerinde ve Surface cihazlarında toplantı notları alma senaryolarında kullanılabiliyor.
Microsoft, yeni kontrollerin geliştiriciler tarafından daha erken denenebilmesi için WinUI Gallery uygulamasının 3.0 sürümünü hazırladı. Kıdemli Ürün Müdürü Niels Laute, 13 Ekim’de yaptığı duyuruda yeni kontrollerin daha önce genellikle Windows App SDK’nın kararlı sürümüne ulaştıktan sonra Gallery içerisinde yer aldığını belirtti.
WinUI Gallery 3.0, deneysel Windows App SDK sürümü üzerinde çalışıyor ve gerekli bileşenleri kendi paketiyle sunuyor. Bu yapı, geliştiricilerin ek kurulum yapmadan yeni kontrolleri incelemesine, örnek kodları kopyalamasına ve henüz değişebilen API’ler hakkında geri bildirim vermesine olanak tanıyor. Deneysel sayfalar ayrıca özel etiketlerle ayrılıyor.
Gallery içerisindeki yenilikler yalnızca TableView, Chart ve kalem araçlarıyla sınırlı kalmıyor. WrapPanel, LayoutPanel ve PagerControl örnekleriyle pencere genişliği ve yüksekliği özelliklerine ilişkin örnekler de uygulamada yer alıyor. Ancak deneysel bileşenlerin API yapısı değişebileceği için geliştiricilerin bu sürümleri doğrudan son kullanıcıya sunulan ürünlerde kullanırken dikkatli olması gerekiyor.
Microsoft, WinUI 3 yönelimini Kasım 2019’da duyurmuş, Windows App SDK 1.0 sürümünü ise Kasım 2021’de yayınlamıştı. Aradan geçen yıllara rağmen veri tablosu ve grafik gibi temel kontrollerin eksik kalması, geliştiricilerin üçüncü taraf çözümlere yönelmesinde etkili oldu. Syncfusion, DevExpress ve Telerik gibi şirketler, Windows App SDK 1.0 döneminde kendi WinUI veri tablosu ve grafik kontrollerini sunuyordu.
Microsoft, Temmuz 2025’te WinUI geliştirmesini aşamalı olarak açık kaynaklı hale getirme planını duyurdu. Şirket, ağustos 2026’da ana geliştirme sürecini GitHub’a taşıyarak planın dördüncü aşamasını tamamladı. Microsoft mühendisleri artık kod dalları oluşturabiliyor, değişiklik taleplerini açabiliyor ve kod incelemelerini herkese açık ortamda yürütebiliyor.
Buna karşın açık kaynak süreci henüz dış geliştiricilerin doğrudan katkı sunabileceği tam bir yapıya ulaşmadı. Microsoft, katkı sürecini doğrulama çalışmalarının devam ettiğini ve XAML derleyicisinin bazı bölümlerinin kapalı kaldığını belirtiyor. Bu nedenle WinUI geliştirmesinin GitHub’a taşınması, bütün bileşenlerin kaynak koddan eksiksiz biçimde derlenebildiği anlamına gelmiyor.
Geliştiriciler, Electron gibi çerçeveleri tercih ederek HTML, CSS ve JavaScript tabanlı tek bir kod yapısıyla Windows, macOS ve Linux için uygulama hazırlayabiliyor. Electron, web uygulamalarını Chromium ve Node.js üzerinden çalıştırırken WebView2, Microsoft Edge tabanlı web görüntüleme motorunu Windows uygulamalarına entegre ediyor. Bu teknolojiler platformlar arası geliştirmeyi kolaylaştırsa da tarayıcı tabanlı süreçler bellek tüketimini artırabiliyor.
Windows Latest’in daha önce gerçekleştirdiği bir testte WebView2 tabanlı WhatsApp uygulamasının boşta yaklaşık 600 MB RAM kullandığı, eski yerel sürümün ise 100 MB’ın altında kaldığı aktarılmıştı. Bu sonuç, tek bir uygulamaya ait test verisi olarak değerlendirilirken bütün web tabanlı yazılımların aynı miktarda bellek kullandığı anlamına gelmiyor.
Microsoft, WinUI uygulamalarının da yüksek bellek tüketebildiğini kabul ederek performans iyileştirmelerini öncelikleri arasına aldı. Windows App SDK 2.5.4 sürümü, görsel durum hikâyelerinin tekrar tekrar oluşturulması veya statik ve tema kaynaklarının çözümlenmesi sırasında bellek kullanımının artmasına neden olan bir kaynak izleme hatasını gideriyor. Güncellemeyle birlikte .NET uygulamalarında sayfa veya sekme kapandıktan sonra artık erişilemeyen yerel WinUI nesnelerinin temizlenmesi de iyileştiriliyor.
Yeni kontroller, geliştiricilerin muhasebe tablolarını, finans panellerini ve dijital imza alanlarını yerel Windows bileşenleriyle oluşturmasına yardımcı olabilir. Ancak web tabanlı uygulamaların azalması, deneysel kontrollerin kararlı sürümlere geçmesine, performans iyileştirmelerinin sürmesine ve geliştiricilerin ihtiyaç duyduğu araçların tamamlanmasına bağlı olacak. Microsoft’un sonraki adımları, WinUI 3’ün modern Windows uygulamaları için ne ölçüde güçlü bir alternatif haline geleceğini belirleyecek.
