Daron Acemoğlu’nun Yapay Zekâ Tahmini Gündemde: İnsan Emeğinin Yalnızca Yüzde 5’i 10 Yılda Değişebilir

Microsoft Yapay Zekâ Üst Yöneticisi Mustafa Suleyman, ekonomist Daron Acemoğlu’nun yapay zekânın önümüzdeki 10 yılda ABD’deki insan emeğinin yaklaşık yüzde 5’inin yerine geçebileceğine yönelik tahminini paylaştı. Acemoğlu’nun hesabı, yapay zekânın teknik olarak otomatikleştirebileceği işlerin yalnızca dörtte birinin 10 yıl içinde otomatikleşeceğini öngörüyor. Tahmin, yapay zekânın işlerin tamamını ortadan kaldırmasından çok çalışanların yaptığı görevlerin değişmesi üzerine süren tartışmayı yeniden gündeme getiriyor.

Daron Acemoğlu Yapay Zekânın 10 Yıllık İş Gücü Etkisini Yüzde 5 Olarak Hesaplıyor

Daron Acemoğlu, yapay zekânın ABD ekonomisindeki işlerin yaklaşık yüzde 20’sini teknik açıdan otomatikleştirebileceğini tahmin ediyor. Ekonomistin hesabı, söz konusu işlerin ağırlıklı olarak daha basit ofis görevlerinden oluşacağını varsayıyor.

Acemoğlu, teknik otomasyon kapasitesinin gerçek hayattaki kullanım hızından ayrılması gerektiğini savunuyor. Ekonomiste göre şirketlerin yapay zekâ araçlarını benimseme hızı, laboratuvar ortamında elde edilen sonuçların gerisinde kalıyor. Bu nedenle teknik olarak otomatikleştirilebilen görevlerin yalnızca yaklaşık dörtte birinin 10 yıl içinde otomatikleştirileceği öngörülüyor.

Ortaya çıkan yüzde 5 oranı, doğrudan işsiz kalacak insanların oranını ifade etmiyor. Tahmin, ABD ekonomisindeki toplam insan emeğinin hangi bölümünün yapay zekâ tarafından 10 yıllık dönemde gerçekleştirilebileceğine ilişkin bir hesap oluşturuyor.

Acemoğlu, yapay zekâ modellerinin son yıllarda tahmin edilenden daha hızlı ilerlediğini kabul ediyor. Buna karşılık şirketlerin günlük iş süreçlerine kolayca yerleştirebildiği araçların aynı hızda gelişmediğini belirtiyor.

Mustafa Suleyman, şubat ayında avukatlar, muhasebeciler, proje yöneticileri ile pazarlama çalışanları gibi gün boyunca bilgisayar kullanan meslek gruplarındaki görevlerin çoğunun 12 ila 18 ay içinde yapay zekâ tarafından otomatikleştirilebileceğini söylemişti. Söz konusu zaman aralığı, önceki tahmine göre Şubat-Ağustos 2027 dönemine karşılık geliyor.

Suleyman, haziran ayında yaptığı açıklamada önceki sözlerinin mesleklerin ortadan kalkacağı anlamına gelmediğini belirtmişti. Microsoft yöneticisi, söz konusu değerlendirmede meslekler yerine görevlerin daha hızlı gerçekleştirilebilmesine odaklandığını açıklamıştı.

İki tahmin arasındaki temel fark ölçüm kapsamından kaynaklanıyor. Suleyman belirli ofis mesleklerinde yapay zekânın teknik olarak gerçekleştirebileceği görevleri değerlendirirken Acemoğlu, ABD ekonomisinin tamamında benimseme hızını da hesaba katıyor.

Bu nedenle iki yaklaşım, yapay zekânın iş gücü üzerindeki etkisine ilişkin farklı sorulara yanıt veriyor. Microsoft yöneticisinin Acemoğlu’nun değerlendirmesini paylaşması, önceki açıklamasından vazgeçtiği anlamına gelmiyor.

Acemoğlu, yapay zekâ modellerinin kod yazma, yazılım tasarlama veya radyoloji görüntülerini değerlendirme gibi alanlarda güçlü sonuçlar verdiğini kabul ediyor. Ekonomist, laboratuvar ortamında sınırları net belirlenmiş görevlerin gerçek şirket süreçlerinden farklı olduğunu vurguluyor.

Şirketlerde kullanılan yapay zekâ tarafından üretilen kodların mühendisler tarafından uzun süre hata ayıklama gerektirebildiği belirtiliyor. Doktorların da yapay zekâ araçlarını kendi uzmanlıklarıyla birleştirmekte zorlandığı durumlarda beklenen verimlilik artışının ortaya çıkmayabildiği aktarılıyor.

Geçmiş teknolojik dönüşümler de benimseme sürecinin uzun sürebildiğini gösteriyor. New York ile Londra’da merkezi elektrik santralleri 1881 yılında kurulmuş olsa da 1920’lere gelindiğinde fabrikaların ve evlerin yalnızca yaklaşık yarısı elektrik kullanıyordu.

Acemoğlu ayrıca Dragon adlı konuşma tanıma sisteminin yüzde 99 doğruluk iddiasına rağmen kalan yüzde 1’lik hatanın anlamı tamamen değiştirebileceğini örnek gösteriyor. Microsoft’un 2022 yılında satın aldığı Nuance ise tüketici odaklı Dragon ürününün yerine sağlık sektörü ile kurumsal müşterilere daha fazla ağırlık vermiş.

Yapay zekâ iş kaybı tartışması, yalnızca bir mesleğin tamamen ortadan kalkıp kalkmayacağı üzerinden değerlendirilemiyor. Bir şirket, çalışanların görevlerinin tamamını yapay zekâya devretmeden de daha az personele ihtiyaç duyabilir.

Anthropic CEO’su Dario Amodei, ocak ayında yapay zekânın bir ila beş yıl içinde giriş seviyesindeki beyaz yakalı işlerin yüzde 50’sini etkileyebileceği uyarısında bulunmuştu. Anthropic’in haziran ayındaki Ekonomik Endeks araştırması ise çalışanların yalnızca yüzde 10’unun kendi işini önümüzdeki 12 ay içinde kaybetme ihtimalini yüksek gördüğünü ortaya koymuş, çalışanların üçte birinden fazlası görevlerinin önemli ölçüde değişmesini beklemişti.

Google’ın 15 milyon anonim etkileşime dayanan ATLAS araştırması, yapay zekânın tipik bir işteki görevlerin yaklaşık yüzde 21’inde kullanıldığını göstermiş. Araştırmaya göre bu etkileşimlerin yüzde 10’undan daha azı bir görevin tamamen otomatikleştirilmesiyle sonuçlanmış.

OpenAI’nin iş dönüşümü yaklaşımı da bir mesleğin görevlerinin yapay zekâ tarafından gerçekleştirilebilmesinin mesleğin ortadan kalkacağı anlamına gelmediğini savunuyor. İnsan etkileşimi talebi ile kurumsal sorumluluk gereksinimleri, bazı mesleklerde insan unsurunun devam etmesinde rol oynuyor.

Microsoft’un 2026 İş Eğilimleri Endeksi, 10 ülkede 20 bin çalışanla yapılan araştırmaya dayanıyor. Şirket, yapay zekâ ile ajanların görevleri üstlenmesinin çalışanların karar alma ve üretme kapasitesini genişletebileceğini savunuyor.

Microsoft aynı dönemde Copilot için daha uzun süre çalışan, baştan sona devredilebilen görevleri yürüten özellikler geliştiriyor. Şirket ayrıca kullanıcı müdahalesi olmadan çalışmayı sürdüren sürekli yapay zekâ yardımcıları üzerinde ilerliyor.

Acemoğlu ise yapay zekâ sektörünün uzun süredir insanlarla eşit performansa ulaşmayı temel başarı ölçütlerinden biri olarak gördüğünü savunuyor. Ekonomist, şirketlerin insan becerilerini tamamlayan sistemler yerine insan emeğini doğrudan otomatikleştiren ürünlere fazla ağırlık vermesinin eşitsizliği artırabileceği uyarısında bulunuyor.

Ekonomistin önerdiği yaklaşım, öğretmenlerin yerini yapay zekâya bırakmak yerine öğretmenlerin hangi öğrencilerin hangi konularda zorlandığını daha hızlı görmesini sağlayan sistemler geliştirmeye dayanıyor. Böyle bir kullanım, öğretmenin sınıfı öğrencilerin ihtiyaçlarına göre yeniden düzenlemesine yardımcı olurken insan uzmanlığını sürecin merkezinde tutuyor.

Microsoft’un yapay zekâ stratejisindeki temel iletişim mesajı da bu ayrım üzerinden şekilleniyor. Şirket, yapay zekâ iş kaybı riskini yalnızca savunmacı bir mesajla ele almak yerine çalışanların mevcut görevlerini daha iyi yapmasına yardımcı olan araçların kullanım alanlarını göstermeye yönelirse tartışmanın odağı görevlerin dönüşümüne kayabilir.

Önümüzdeki yıllarda yapay zekâ çalışma hayatını yalnızca hangi mesleklerin ortadan kalkacağı üzerinden değil, aynı mesleklerde hangi görevlerin insanlarda kalacağı üzerinden değiştirebilir. Çalışanların yeni araçları nasıl kullandığı, şirketlerin otomasyon kararları ile teknolojinin gerçek iş süreçlerine ne kadar iyi uyum sağladığı, yüzde 5’lik tahminin ötesindeki dönüşümün kapsamını belirleyen temel unsurlar arasında yer alacak.