İspanya’nın kuzeydoğusundaki Aragon bölgesi, hızlı izin süreçleri sayesinde önümüzdeki 10 yılda 60 milyar avroyu aşması beklenen veri merkezi yatırımlarıyla Avrupa’nın önemli dijital altyapı merkezlerinden birine dönüşüyor. Bölge yönetimi, uygun projelere sağladığı hızlandırılmış izin mekanizmasıyla bazı onay süreçlerini yıllardan 12 ayın altına indirirken Amazon Web Services, Microsoft ve diğer şirketler milyarlarca avroluk yatırımlar planlıyor. Hızlı büyüme bölgeye ekonomik değer kazandırırken veri merkezlerinin elektrik, su, arazi kullanımı ve çevresel etkileri nedeniyle İspanya’da yeni düzenleme tartışmalarını da beraberinde getiriyor.
Aragon Veri Merkezi Yatırımlarını Hızlı İzinlerle Çekiyor
Aragon’un veri merkezi yatırımları açısından öne çıkmasının temel nedenlerinden biri, bölgesel yönetimin büyük altyapı projeleri için uyguladığı hızlı izin sistemi olarak öne çıkıyor. Bölge, uluslararası kablo bağlantılarının kesişim noktasında bulunmasının yanı sıra geniş arazi ve yenilenebilir enerji kaynaklarıyla teknoloji şirketlerine yatırım açısından elverişli koşullar sunuyor.
Aragon yönetimi, uygun projelere “Aragon Genel İlgi Projesi” olarak adlandırılan PIGA statüsünü verebiliyor. PIGA statüsü, planlama kararlarının hızlandırılmasını, arazi kamulaştırma süreçlerinin kolaylaştırılmasını ve yerel vergi avantajlarının uygulanmasını sağlıyor.
Bölgesel yönetim ayrıca yatırımcıların izin başvurularını takip edebilmesi için tek noktadan hizmet sunuyor. Şirketler, proje başvurularıyla ilgili destek alırken ilerleme durumuna ilişkin haftalık bilgilendirmeler de alabiliyor. Bölge yönetimine göre düzenlemenin temel amacı güvenlik veya çevre koşullarından vazgeçmek değil, karmaşık idari süreci daha düzenli hale getirerek zaman kaybını azaltmak.
Amazon Web Services, Aragon’daki veri merkezi yatırımlarının en büyük aktörlerinden biri olarak öne çıkıyor. Şirket, Zaragoza’nın kuzeyindeki Villanueva de Gallego çevresinde yeni tesisler inşa ederken bölgedeki bulut hizmetleri ile yapay zekâ altyapısına toplam 33,7 milyar avro yatırım yapmayı planlıyor.
Amazon’un Aragon yatırımı, şirketin ABD dışındaki bu alandaki en büyük yatırımı olarak ifade ediliyor. Yeni tesislerin izin süreçlerinin büyük bölümü yaklaşık bir yıl içinde tamamlanırken süre, Avrupa’daki büyük altyapı projelerinde görülen uzun ruhsatlandırma dönemleriyle karşılaştırıldığında oldukça kısa kalıyor.
Bölgesel verilere göre Aragon, Amazon’un yanı sıra Microsoft ve diğer teknoloji şirketlerinin bir düzineden fazla büyük veri merkezi projesini hızlandırılmış süreçten geçirdi. Microsoft’un bölgedeki yatırım planı ise 10 milyar avroya kadar çıkıyor.
Aragon’daki hızlı izin sistemi, yatırımcıların yanı sıra kamu denetimi açısından kaygı taşıyan uzmanların eleştirilerine de konu oluyor. Eleştirilerin merkezinde, idari süreçlerin kısaltılmasıyla halkın projeleri inceleme ve itiraz etme fırsatının daralması bulunuyor.
Devlet destekli Bilimsel Araştırmalar Yüksek Konseyi’nde görev yapan araştırmacı Manuel Garcia, kamuoyu incelemesinin kapsamlı şekilde yapılmasının zorlaştığını savunuyor. Amazon’un projesine ilişkin yaklaşık 25 bin sayfalık belgenin 2024 yılının sonunda halkın incelemesine yalnızca 23 gün süreyle açılması, Garcia tarafından gerçek anlamda değerlendirme yapılması açısından yetersiz bulundu.
Çevre kuruluşu Ecologistas en Acción da Amazon’a verilen hızlandırılmış izin sürecine karşı hukuki girişimde bulundu. Dava, İspanya’da büyük bir veri merkezi yatırımını hedef alan ilk davalardan biri olarak değerlendirilirken uzmanlar yargı sürecinin tesislerin faaliyete geçmesinden sonraya sarkabileceğine işaret ediyor.
Avrupa Komisyonu, veri merkezi yatırımlarında izin süreçlerinin hızlandırılmasını da içeren yeni düzenleme önerileri üzerinde çalışırken Amazon ile Microsoft Aragon’daki uygulamayı olumlu bir örnek olarak gösterdi. Amazon, PIGA sürecinin şirketlerin idari yükünü azalttığını ve başvuru işlemlerinin tamamlanma süresini kısalttığını belirtirken mevzuata uyumun korunduğunu savundu.
Microsoft da Aragon’un veri merkezi projelerine öncelikli ve sadeleştirilmiş izin incelemesi sunduğunu belirterek bölgedeki uygulamanın yerel yasalara uyumla birlikte yürütüldüğünü ifade etti. Merlin Properties’in 1,2 milyar avroluk veri merkezi projesi de hızlandırılmış süreç kapsamında ilerleyen yatırımlar arasında yer alıyor.
Bölgedeki şirketler açısından hukuki öngörülebilirlik de yatırım kararlarının önemli unsurlarından biri haline geliyor. Microsoft, uzun vadeli yatırımların sürdürülebilmesi için hukuki kesinlik, öngörülebilirlik ve istikrarlı koşulların korunması gerektiğini vurgularken Amazon da İspanya’nın uzun vadeli yatırımları destekleyecek düzenleyici yaklaşımı sürdürmesini istiyor.
Aragon’daki hızlı yatırım süreci, İspanya merkezi hükümetinin veri merkezlerine yönelik daha sıkı elektrik ve su kuralları hazırladığı bir döneme denk geliyor. Veri merkezlerinin artan enerji tüketimi ile geçen yıl yaşanan büyük elektrik kesintisinin ardından hazırlanan yeni düzenlemeler, sektör temsilcileri ve enerji şirketlerinin yanı sıra Aragon yönetiminin de eleştirilerine neden oluyor.
Yeni kuralların çok milyar avroluk yatırımların ekonomik fizibilitesini etkileyebileceği savunuluyor. Aragon’daki iktidar partisi Halk Partisi’nin ekonomi alanındaki yöneticilerinden Alberto Nadal, önerilen düzenlemenin kabul edilmesi halinde bazı projelerin yeniden değerlendirilebileceğini belirterek elektrik şebekesinin genişletilmemesini eleştirdi.
İspanya’da 29 Kasım için erken seçim kararı alınması da düzenlemenin geleceğine ilişkin belirsizliği artırıyor. Amazon Web Services ile Microsoft ise bölgedeki yatırım planlarında şu aşamada değişiklik olmadığını açıkladı.
Aragon’un deneyimi, Avrupa’nın yapay zekâ altyapısını büyütme hedefleri açısından daha geniş bir tartışmanın parçası haline geliyor. Avrupa Birliği’nin veri merkezi kapasitesini yedi yıl içinde üç katına çıkarma hedefi bulunurken Aragon gibi hızlı izin veren bölgeler, yapay zekâ altyapısındaki yatırımların hızlandırılması açısından örnek gösteriliyor.
AWS, Aragon’da faaliyet gösterdiği bölgelerde eğitim ve sürdürülebilirlik gibi alanlara yönelik yerel toplum programlarına 30 milyon avro harcayacağını açıkladı. Şirketin bu yaklaşımı, büyük veri merkezi yatırımlarının yalnızca tesis ve enerji altyapısı üzerinden değil, yerel ekonomik ve sosyal katkılar üzerinden de değerlendirilmesi gerektiği tartışmasını güçlendiriyor.
Ekonomi araştırma kuruluşu Fedea’dan Judith Arnal, veri merkezi yatırımlarının bölgesel ekonomik getirilerle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor. Aragon’un önündeki temel konu, yatırımların hızını korurken elektrik, su, arazi ve çevresel denetim üzerindeki etkileri yönetmek olacak.
