Sigara, Şekerli İçecek ve Atıştırmalıklara Katkı Payı Geliyor: Fonun Detayları Açıklandı

Sağlık Bakanlığı, tütün ürünleri ile belirli gıda ve içeceklerden alınacak katkı paylarıyla Sağlıklı Hayata Katkı Fonu kurulmasını öngören bir yasa taslağı hazırladı. Taslakta sigara paketleri için 20 TL, şekerli içecekler için 100 mililitre başına 5 TL’ye kadar, bazı atıştırmalıklar için ise satış fiyatının yüzde 20’sine varan kesinti yer alıyor. Henüz yasalaşmayan düzenlemenin ekim veya kasım ayında TBMM’ye sunulması, elde edilecek kaynağın koruyucu sağlık hizmetleri ile okul beslenme programlarına aktarılması planlanıyor.

Sağlıklı Hayata Katkı Fonu Hangi Ürünlerden Gelir Sağlayacak?

Sağlık Bakanlığının hazırladığı 25 maddelik kanun teklifi taslağı, sağlıklı yaşam politikalarının finansmanında kullanılacak yeni bir kaynak oluşturmayı hedefliyor. Tasarıya göre fonun gelirleri, tütün ürünleri, şeker oranı belirli seviyeleri aşan içecekler ve aşırı tüketimi tavsiye edilmeyen atıştırmalıklardan tahsil edilecek katkı paylarından oluşacak.

Taslakta öngörülen tutarlar, ürün gruplarına göre farklılaşıyor:

Şekerli içeceklerdeki kesinti, ürünün 100 mililitresinde bulunan şeker miktarına göre değişecek. Taslakta 5-7,5 gram şeker içeren içecekler için 1 TL, 7,5-11 gram aralığındaki ürünler için 2 TL, 11 gram ve üzerindeki içecekler için 5 TL katkı payı öngörülüyor.

Sağlık Bakanlığının planında fon kaynaklarının kullanım alanları arasında çocukluk çağı obezitesiyle mücadele, okul beslenme programları, sigara bırakma poliklinikleri ve koruyucu sağlık hizmetleri bulunuyor. Ayrıca tütün kullanımına bağlı akciğer kanseri ve KOAH gibi hastalıkların tarama ve tedavi giderlerinin desteklenmesi, diş sağlığı çalışmaları ile spor yatırımlarına kaynak ayrılması hedefleniyor.

Taslakta yer alan mali yapı, ürünleri üreten veya ithal eden işletmelerden tahsil edilecek katkı paylarına dayanıyor. Dolayısıyla düzenleme, doğrudan tüketiciye uygulanacak sabit bir satış vergisi olarak tanımlanmıyor; işletmelerin maliyet değişikliklerini satış fiyatlarına yansıtıp yansıtmayacağı ise uygulama koşullarına bağlı olacak. Payların aylık tahsil edilmesi, tutarların yıllık yeniden değerleme oranında artırılması da taslakta yer alan hükümler arasında bulunuyor

Türkiye’deki yıllık sigara tüketiminin 5,5 milyar paket olarak kabul edildiği hesaplamada, paket başına 20 TL katkı payı üzerinden yaklaşık 110 milyar TL kaynak öngörülüyor. Söz konusu tutar, gerçekleşmiş bir fon geliri değil, taslakta öngörülen kesinti ile tahmini tüketim miktarına dayanan yıllık gelir hesabını ifade ediyor.

Nişasta bazlı şeker içeren ürünler için de daha yüksek oranlar öngörülüyor. Taslağa göre söz konusu bileşeni içeren içeceklerde 100 mililitre başına 10 TL, belirli atıştırmalıklarda ise satış fiyatının yüzde 40’ı oranında katkı payı uygulanması planlanıyor. Cumhurbaşkanına belirlenen tutarları yarıya kadar azaltma veya iki katına kadar artırma yetkisi verilmesi de düzenlemenin mali hükümleri arasında yer alıyor.

Sağlıklı Hayata Katkı Fonu Ne Zaman Yürürlüğe Girecek?

Sağlıklı Hayata Katkı Fonu, mevcut aşamada yürürlükte olan bir uygulama değil, Sağlık Bakanlığının hazırladığı kanun teklifi taslağında yer alan bir düzenleme olarak bulunuyor. Ekim veya kasım ayında TBMM’ye sunulması öngörülen teklifin yasama süreci tamamlanmadan katkı paylarının kesinleştiği veya tahsilatın başladığı söylenemez.

Düzenlemenin yasalaşması durumunda Türkiye’deki gıda ve tütün sektörleri açısından yeni bir maliyet kalemi ortaya çıkacak. Özellikle şeker oranına göre farklılaştırılan katkı payları, üreticilerin ürün formülleri, fiyatlandırma politikaları ve ürün portföyleri üzerinde etkili olabilecek. Halk sağlığı finansmanı açısından ise fonun gelirlerinin hangi projelere, hangi ölçütlerle aktarılacağı ve harcamaların nasıl denetleneceği uygulamanın sonuçlarını belirleyen temel konular arasında yer alacak.