Avrupa Birliği, kamu ihalelerinde Çinli şirketlerin fiyat avantajını sınırlayacak yeni bir düzenleme önererek Avrupa üretimini öne çıkaracak bir sistem kuruyor. Avrupa Komisyonu tarafından 9 Eylül 2026’da sunulan tasarı, ihalelerde fiyatın yanında kalite, siber güvenlik, tedarik zinciri dayanıklılığı ve Avrupa içeriği gibi ölçütleri daha belirleyici hâle getiriyor. Yeni çerçevenin yasalaşması hâlinde üye ülkeler belirli stratejik ihalelerde Avrupa içeriği düşük teklifleri dışlayabilecek veya Avrupa şirketlerine öncelik tanıyabilecek.
Yeni Kurallar Kamu İhalelerinde Fiyatın Ağırlığını Azaltacak
Brüksel’de sunulan yeni düzenleme, Avrupa’daki kamu alımlarının değerlendirme yöntemini doğrudan değiştiriyor. Avrupa Komisyonu’nun teklifine göre sözleşmeler yalnızca en düşük fiyata göre değil en iyi fiyat-kalite oranına göre değerlendirilecek; kalite kriterleri genel ihalelerde toplam puanın en az yüzde 30’unu oluştururken emek yoğun sözleşmelerde bu oran yüzde 50’ye çıkacak.
Avrupa Komisyonu, yeni sistemle kamu kurumlarının kritik altyapı risklerini, siber güvenliği, tedarik zinciri kesintilerini, stratejik bağımlılıkları ve yabancı nüfuz risklerini de hesaba katmasını öngörüyor. Avrupa kamu alımları böylece yalnızca bütçeden en düşük maliyetle ürün veya hizmet satın alınan bir mekanizma olmaktan çıkarak ekonomik güvenlik politikalarının araçlarından biri hâline gelecek.
Brüksel’in teklif ettiği çerçeve, belirli sözleşmelerde toplam değerinin yüzde 50’sinden azı Avrupa kaynaklı olan tekliflerin elenmesine kapı açıyor. Avrupa Komisyonu ayrıca stratejik sektörlerde AB şirketlerinin tercih edilmesine yönelik kurallar getirirken AB ile karşılıklılık temelinde ticaret anlaşması bulunan ülkelerin şirketlerini kapsam dışında bırakmıyor.
Yeni yaklaşımın merkezinde yer alan Avrupa Tercihi, yalnızca şirketin kayıtlı olduğu ülkeye bakmak yerine ürünün tedarik zincirini de değerlendirecek. Enerji tüketimi, çevresel performans, yerel hizmet kapasitesi, inovasyon, dayanıklılık ve Avrupa içeriği gibi unsurlar özellikle büyük kamu sözleşmelerinde tekliflerin karşılaştırılmasında daha fazla ağırlık kazanacak.
Berlin’de elektrikli otobüs tartışmaları sürerken Stéphane Séjourné, yeni yaklaşımın Çinli üreticiler üzerindeki etkisini BYD üzerinden anlattı. Avrupa Komisyonu Başkan Yardımcısı Séjourné, düzenleme yürürlüğe girdikten sonra Berlin’deki BYD otobüsleriyle ilgili siyasi sorumluluğun Komisyon’a ait olmayacağını söyleyerek Alman kamu alımlarındaki tartışmaya doğrudan gönderme yaptı.
Deutsche Bahn’ın daha önce 200 elektrikli otobüslük bir alımda BYD’yi tercih etmesi, Avrupa’daki üreticilerin rekabet koşullarına ilişkin tartışmaları büyütmüştü. Yeni sistem, kamu kurumlarının yalnızca satın alma fiyatına odaklanmasını zorlaştırarak düşük fiyatın yanında üretim yapısı, güvenlik kriterleri ve tedarik zinciri dayanıklılığı gibi unsurları da değerlendirmeye sokacak.
Komárom’daki üretim tesisi, BYD’nin Avrupa’daki üretim stratejisinin yeni ihale düzenlemesi açısından neden önemli olduğunu gösteriyor. BYD, 2017’den beri Macaristan’da Avrupa pazarı için elektrikli otobüs üretiyor; şirket ayrıca Fót ve Páty’ta batarya faaliyetleri yürütüyor.
Macaristan’daki üretim yapısı, şirketin Avrupa’da kurduğu yerel değer zincirinin kamu ihalelerinde nasıl değerlendirileceği sorusunu öne çıkarıyor. Avrupa menşeli ürün kriteri, Çin merkezli bir şirketin AB içinde gerçekleştirdiği üretim, montaj, tedarik ve istihdam faaliyetlerini ayrı ayrı dikkate aldığı için yalnızca şirket merkezine bakılarak otomatik bir eleme yapılmasını engelleyebilir.
Brüksel’in yeni yaklaşımı, Çinli şirketlere yönelik ilk kamu ihalesi kısıtlaması niteliği taşımıyor. Avrupa Komisyonu, 2025’te Uluslararası Kamu Alımları Aracı kapsamında Çin menşeli şirketlerin 5 milyon avro ve üzerindeki belirli tıbbi cihaz ihalelerine katılımını kısıtlayan ilk önlemi yürürlüğe koydu.
Uluslararası Kamu Alımları Aracı (IPI), AB şirketlerinin üçüncü ülkelerin kamu ihalelerine erişimini artırmayı amaçlayan bir karşılıklılık mekanizması olarak 2022’de yürürlüğe girdi. Komisyon 10 Eylül 2026’da IPI’nin ilk kapsamlı incelemesini başlatarak menşe kuralları, eşik değerleri, soruşturma mekanizması ve alınan önlemlerin etkinliği hakkında 27 Kasım’a kadar görüş toplamaya başladı.
Avrupa’daki elektrikli otobüs üreticileri, yeni kamu alım kurallarından doğrudan etkilenebilecek sektörler arasında yer alıyor. Beulas, Hess, Solaris ve VDL gibi üreticiler daha önce Avrupa kurumlarından kamu kaynaklarıyla yapılan otobüs alımlarında yerel üretim kriterlerinin güçlendirilmesini istemişti.
Elektrikli otobüs ihalelerinde fiyatın yanında batarya teknolojisi, enerji verimliliği, servis ağı, yedek parça erişimi ve siber güvenlik gibi kriterlerin ağırlık kazanması üreticilerin rekabet stratejilerini değiştirebilir. Türkiye’deki belediyeler açısından da Avrupa’daki standartların seyri önem taşıyor; çünkü Türkiye’de temiz kara taşıtlarının kamu alımlarına ilişkin düzenlemeler zaten yürürlükte bulunuyor ve AB pazarındaki teknik kriterlerin güçlenmesi gelecekte tedarik zincirleri ile ihracat stratejilerini etkileyebilir.
Avrupa Komisyonu’nun 9 Eylül’de sunduğu teklif henüz yürürlükteki kamu ihale kurallarının yerini almış değil. Yeni düzenleme, mevcut üç kamu ihale direktifini tek bir yönetmelik altında birleştirmeyi hedefliyor ve Avrupa Parlamentosu ile AB Konseyi’ndeki yasama sürecinin tamamlanmasının ardından uygulanabilecek.
Yeni kuralların kabul edilmesi hâlinde şirketlerin kamu ihalelerine erişiminde yalnızca fiyat avantajı belirleyici olmayacak. Avrupa Komisyonu’nun kuracağı dijital kamu alım sistemi de işletmelerin farklı ülkelerdeki ihalelere erişimini kolaylaştırırken kayıt, veri paylaşımı ve sınır ötesi teklif süreçlerini standartlaştıracak.
Önümüzdeki dönemde asıl tartışma, Avrupa’nın üretimi koruma hedefiyle açık rekabet ilkesi arasındaki dengenin nasıl kurulacağı üzerinde yoğunlaşacak. BYD gibi AB içinde üretim yapan Çin merkezli şirketlerin hangi koşullarda Avrupa tercihinden yararlanacağı ise özellikle menşe, yerel katma değer ve tedarik zinciri kurallarının nihai metinde nasıl tanımlanacağına bağlı olacak.
