Üretken yapay zekâ kullanımı, insanların doktor, öğretmen ve diğer uzmanların görüşlerini değerlendirme biçimini değiştirirken yeni bir araştırma ortaya çıkan eğilimi “uzmanlık durgunluğu” olarak tanımladı. Use.AI tarafından 15.428 kişinin katılımıyla gerçekleştirilen ankette katılımcıların yüzde 53’ü, bir uzmanın açıklamasına katılıp katılmayacağına karar vermeden önce yapay zekâdan doğrulama yaptığını söyledi. Katılımcıların yüzde 46’sı ise yapay zekânın bağımsız araştırmayı kolaylaştırması nedeniyle mesleki unvanların geçmişe kıyasla daha az ağırlık taşıdığını belirtti.
Uzman Görüşleri Yapay Zekâ ile Yeniden Sorgulanıyor
Use.AI araştırmasının sonuçları, yapay zekânın profesyonel tavsiyelerin değerlendirilmesinde ikinci bir danışman gibi kullanılmaya başladığını gösteriyor. Ankete katılanların yarısından fazlası, doktor veya başka bir uzman tarafından yapılan açıklamayı doğrudan kabul etmek yerine bir sohbet robotuna danışarak kendi değerlendirmesini oluşturuyor. Yapay zekâ destekli bilgi arama, insanların daha önce değerlendirmekte zorlandığı iddiaları farklı kaynaklarla karşılaştırmasına da yeni bir yol açıyor.
Araştırmaya göre yapay zekâ kullanımı, uzmanlarla yapılan görüşmelerin hazırlık aşamasını da değiştiriyor. Kullanıcılar randevu öncesinde sohbet robotlarından konu hakkında bilgi alarak daha fazla soru hazırlıyor ve profesyonellerle görüşürken daha ayrıntılı bir tartışma yürütüyor. Use.AI, uzmanların eğitimine, deneyimine veya kişisel vakaya ilişkin bilgisine otomatik olarak erişemeyen sistemlerin daha özgüvenli cevaplar verebilmesinin ise yeni bir risk alanı oluşturduğunu vurguluyor.
Bir doktorun değerlendirmesi ile yapay zekâ tarafından üretilen yanıt arasındaki temel fark, sistemlerin hastaya özgü klinik verilerin tamamına erişememesi oluyor. ChatGPT gibi genel amaçlı sohbet robotları, hastanın geçmiş tanılarını, laboratuvar sonuçlarını, kullandığı ilaçları veya doktorun fiziksel muayeneden elde ettiği bulguları bilmeden tavsiye üretebildiği için sağlık alanındaki doğrulama davranışı yanlış güven duygusuna dönüşebiliyor.
Geçmişte yaşanan örnekler de yapay zekâ yanıtlarının sağlık kararlarında tek başına kullanılmasının neden sorun yaratabileceğini gösteriyor. Bir vakada ChatGPT’nin sofra tuzunun yerine sodyum bromür kullanılmasını önermesinin ardından nadir görülen bromizm rahatsızlığı ortaya çıktı. Google’ın sağlıkla ilgili yapay zekâ özetlerinde güvenilir tıbbi kaynaklar yerine YouTube içeriklerine daha fazla atıf yapılması da kaynak kalitesinin yapay zekâ yanıtlarının doğruluğu açısından kritik olduğunu ortaya koydu.
Yapay zekâ sistemleri yanlış bilgiyi ikna edici bir dille sunduğunda kullanıcıların hatalı içeriği doğru kabul etme riski artıyor. Tıbbi yapay zekâ araştırmaları, eğitim verisindeki düşük miktardaki yanlış bilginin bile bazı koşullarda model yanıtlarının doğruluğunu ciddi biçimde etkileyebildiğini gösteriyor. Sağlık kararlarında profesyonel değerlendirme ile yapay zekâ çıktısının aynı epistemik değere sahip olmadığı gerçeği, yeni kullanıcı davranışlarının en önemli sınırlarından birini oluşturuyor.
Anket sonuçlarındaki yaş farkı, yapay zekânın profesyonel otorite algısı üzerindeki etkisinin kuşaklara göre değiştiğini gösteriyor. 18-34 yaş grubundaki yetişkinlerin yüzde 70’i, yapay zekânın profesyonel tavsiyeleri sorgulama konusunda kendilerini daha rahat hissettirdiğini belirtirken 45 yaş ve üzerindeki katılımcılarda aynı oran yüzde 49’da kaldı. Veriler, yapay zekâ ile bilgi aramaya daha fazla alışan genç kullanıcıların uzman görüşlerini değerlendirme sürecinde daha yüksek bir sorgulama eğilimi taşıdığını ortaya koyuyor.
Uzmanlık durgunluğu kavramının ortaya çıkardığı asıl tartışma, insanların profesyonelleri sorgulamasından çok yapay zekâ yanıtlarını hangi ölçütlerle değerlendirdiği üzerinde yoğunlaşıyor. Bir kullanıcı yapay zekâ sayesinde daha iyi sorular hazırlayabilir ancak doğru soruyu sormak, verilen cevabın doğruluğunu değerlendirmek için gereken uzmanlığa sahip olmak anlamına gelmiyor. Use.AI yöneticisi Ihor Herasymov’un araştırmayla ilgili değerlendirmesi de yapay zekânın bilgiye erişimi genişletme hızının güvenilir bilgi değerlendirme becerisinin gelişiminden daha yüksek olabileceğine işaret ediyor.
Önümüzdeki dönemde doktorlar, öğretmenler, yöneticiler ve diğer uzmanlar açısından değişen tablo, yalnızca mesleki otoritenin sorgulanmasıyla sınırlı kalmayabilir. Yapay zekâ kullanan insanların daha hazırlıklı sorular sorması profesyonel görüşmelerin niteliğini artırabilirken hatalı yapay zekâ yanıtlarına aşırı güvenilmesi uzmanlık bilgisinin değerinin yanlış ölçülmesine yol açabilir. Kurumların yapay zekâ okuryazarlığını yalnızca araç kullanımı üzerinden değil kaynak değerlendirme, belirsizlik analizi ve uzman görüşünü doğru konumlandırma üzerinden ele alması, ortaya çıkan yeni bilgi düzeninin daha sağlıklı ilerlemesinde belirleyici olacak.
