Dünyanın en çok ziyaret edilen web alan adlarını inceleyen bağımsız bir araştırma, web standartları konusunda ciddi bir uyumsuzluk olduğunu ortaya koydu. Fransız geliştirici Théo Ducreux tarafından 5.000 alan adı üzerinde yapılan taramada 100.305 HTML ihlali ile 18.863 CSS hatası tespit edildi. İncelenen sitelerin yalnızca yüzde 12,8’i HTML açısından tamamen geçerli sonuç verirken erişilebilirlik kontrollerinde de önemli eksikler görüldü.
5.000 Alan Adının Büyük Bölümü HTML Kurallarını İhlal Ediyor
Tranco araştırma projesinin en çok kullanılan alan adları listesi üzerinden yapılan tarama, 5.000 web alan adının yaklaşık yüzde 90’ının W3C ile WHATWG tarafından tanımlanan HTML kurallarının en az bir bölümüne uymadığını gösterdi. Google, YouTube ve Akamai gibi yüksek trafik alan servislerin yanı sıra doğrudan kullanıcı arayüzü sunmayan bazı alan adları da araştırmanın kapsamına girdi.
Ducreux’nün crawler sistemi, insan tarafından okunabilir ana sayfaya sahip 2.656 siteyi ayrı bir grup olarak değerlendirdi. Google’ın gstatic alan adı gibi bazı sonuçlar ise kullanıcıya yönelik klasik bir ana sayfa yerine yönlendirme veya altyapı işlevleri taşıdığı için farklı bir yapıya sahipti.
HTML5 kurallarına göre yapılan kontroller, sitelerin yüzde 87,2’sinde en az bir teknik uyumsuzluk bulunduğunu ortaya çıkardı. Tamamen hatasız HTML ile birlikte CSS sonuçları ile en iyi uygulama uyarılarını da geçebilen sitelerin oranı yalnızca yüzde 2,6’da kaldı.
Tarayıcıların hatalı işaretlemeyi otomatik olarak düzeltmesi, geliştiricilerin standart dışı kodları fark etmeden üretim ortamında tutabilmesinin temel nedenlerinden biri olarak öne çıkıyor. Chrome, Firefox veya Safari gibi modern tarayıcılar eksik ya da yanlış yapılandırılmış HTML karşısında DOM ağacını oluştururken çeşitli hata kurtarma mekanizmalarından yararlanıyor.
DOM yapısının tarayıcı tarafından başarıyla oluşturulması, kaynak kodun standartlara uygun olduğu anlamına gelmiyor. Aynı HTML yapısını işleyen ekran okuyucu, sesli asistan veya başka bir içerik analiz sistemi tarayıcı kadar geniş hata toleransına sahip olmadığı için standart dışı işaretleme farklı kullanıcı gruplarında daha belirgin sonuçlar doğurabiliyor.
En sık rastlanan sorunlardan biri, sitelerin yüzde 59’undan fazlasında görülen hatalı etiket iç içe geçirmesi oldu. Front-end framework’leri tarafından oluşturulan kodlar, geliştiricinin doğrudan yazdığı HTML’den farklı olarak derleme aşamasında üretildiği için yanlış yerleştirilmiş etiketler kaynak kodun içine fark edilmeden girebiliyor.
Erişilebilirlik taramasında incelenen sitelerin üçte birinden fazlası çeşitli kontrollerden geçemedi. Avrupa Birliği’nin 2025’te yürürlüğe giren European Accessibility Act düzenlemeleri, dijital hizmetlerin erişilebilirliği konusunda şirketlerin karşı karşıya olduğu uyumluluk gereksinimlerini artırdığı için söz konusu teknik eksikler yalnızca kullanıcı deneyimi açısından değerlendirilmiyor.
Görsellerin yüzde 20,4’ünde alt metin bulunmaması, ekran okuyucu kullanan kişilerin görsel içerikteki bilgileri anlamasını zorlaştırıyor. Bir ürün görseli, grafik veya bilgilendirici şema anlam taşıyorsa uygun alternatif metnin bulunmaması, içeriğin bir bölümünü doğrudan erişilemez hâle getirebiliyor.
Sayfaların yüzde 41,6’sında ARIA etiketlerinin eksik olması ise ekran okuyucuların sayfa bölgelerini anlamasını güçleştiriyor. ARIA rolleri ve etiketleri doğru kullanıldığında gezinme alanı, ana içerik, arama bölümü veya diğer arayüz bileşenleri yardımcı teknolojilere daha anlaşılır biçimde aktarılabiliyor.
Front-end framework’lerinin oluşturduğu çıktı, standartlara aykırı HTML sorununda önemli bir katman oluşturuyor. Geliştiriciler çoğu zaman hatalı etiketi doğrudan kaynak dosyaya yazmak yerine bileşenleri kullanarak arayüz oluşturduğu için ortaya çıkan problem derleme sürecinde meydana gelebiliyor.
Yanlış etiket hiyerarşisi, araştırmada en yaygın HTML hatası olarak öne çıkıyor. Örneğin style elementinin belirli HTML yapıları içinde hatalı konumlandırılması, geliştiricinin bilinçli olarak standart dışı kod yazmasından ziyade kullandığı araç zincirinin ürettiği sonuçtan kaynaklanabiliyor.
CSS tarafındaki 18.863 hata da modern web geliştirme sürecinde doğrulama araçlarının önemini koruduğunu gösteriyor. HTML ile CSS doğrulamasının geliştirme sürecine otomatik olarak eklenmesi, üretime çıkan kodun standartlara uyumunu yayın sonrasında manuel kontrolden daha erken bir aşamada test etmeye yardımcı olabiliyor.
Yapay zekâ ajanlarının web sayfalarından bilgi çıkarmaya başlaması, standartlara uygun HTML konusunu yalnızca tarayıcı uyumluluğu meselesi olmaktan çıkarıyor. Ekran okuyucular, çeviri araçları, sesli asistanlar ve yapay zekâ tabanlı içerik sistemleri, tarayıcıların yıllardır kullandığı hata düzeltme davranışlarının tamamını taklit edemediği için anlamsal olarak doğru işaretleme daha değerli hâle geliyor.
Tim Berners-Lee’nin webin teknik altyapıdan çok insanlar arasındaki iletişim biçimi olarak değerlendirilmesi gerektiğine yönelik yaklaşımı, standartların temel amacını da açıklıyor. Farklı cihazların, tarayıcıların ve yardımcı teknolojilerin aynı içeriği benzer biçimde yorumlayabilmesi için ortak HTML kuralları iletişim katmanında önemli bir rol oynuyor.
Théo Ducreux’nün çalışması, hatalı HTML’nin çoğu zaman masaüstü veya mobil tarayıcıda görünür bir bozulmaya yol açmadığını kabul ediyor. Erişilebilirlik söz konusu olduğunda ise aynı toleransın bulunmaması, standartlara uyumun özellikle ekran okuyucu kullanan kişiler için doğrudan kullanıcı deneyimine dönüşebileceğini gösteriyor.
Ducreux, araştırmayı kendi geliştirdiği tarayıcı altyapısı ile HTML-validate, CSS Validator, Lightning CSS ve fast-xml-parser gibi açık kaynaklı araçları kullanarak gerçekleştirdi. Projenin tarama mantığı, puanlama sistemi ve web sitesi geliştiriciye ait olurken çalışmanın arkasında bir şirket veya ekip bulunmuyor.
Türkiye’deki e-ticaret siteleri, bankacılık platformları ve kurumsal web servisleri açısından erişilebilirlik konusu özellikle önem taşıyor. Büyük kullanıcı kitlelerine hizmet veren platformların HTML doğrulamasını, CSS kontrollerini, ARIA kullanımını ve alternatif metin denetimlerini geliştirme hattına eklemesi, hataların son kullanıcıya ulaşmadan yakalanmasına yardımcı olabilir.
Web standartlarının ihlali kısa vadede çoğu kullanıcı tarafından fark edilmeyebilir ancak internetin yalnızca Chrome veya Safari üzerinden tüketilen bir ortam olmaktan çıkması teknik öncelikleri değiştiriyor. Yapay zekâ ajanları, ekran okuyucular, sesli arayüzler ve otomatik içerik işleyicileri web sayfalarını farklı yöntemlerle yorumladıkça standartlara uygun kod, aynı bilginin farklı teknolojiler tarafından daha tutarlı anlaşılması açısından daha belirleyici bir hâle gelecek.
