Dünya, 2003 yılından sonra kayda geçen en şiddetli güneş radyasyon fırtınasıyla karşı karşıya kaldı. Uzaydan gelen yoğun enerji akışı, uydu sistemleri ile haberleşme altyapısı üzerinde risk oluştururken uzay görevlerinde görev yapan ekiplerin güvenliği yeniden gündeme geldi. Uzmanlar, fırtınanın etkilerini yakından izliyor.
Güneş Fırtınası Uzay Hava Ölçeğinde Üst Seviyede Sınıflandırıldı
ABD Ulusal Hava Durumu Servisi’ne bağlı Uzay Hava Tahmin Merkezi (SWPC), mevcut güneş fırtınasını beş basamaklı ölçeğin dördüncü seviyesi olan S4 (Şiddetli) kategorisinde sınıflandırdı. Merkez, bu düzeyde bir radyasyon fırtınasının en son Ekim 2003’te kaydedildiğini duyurdu. SWPC, yaşanan olayı son yirmi yılın en güçlü uzay hava olayları arasında göstererek, etkilerinin sektörel ve teknik altyapılar üzerinde dikkatle izlenmesi gerektiğini vurguladı.
Uzmanlar, fırtınanın 18 ocak tarihinde AR4341 olarak adlandırılan güneş lekesi bölgesinde meydana gelen X1.9 sınıfı patlamayla başladığını belirtti. Bu patlama, doğrudan Dünya yönüne ilerleyen tam halkalı bir koronal kütle atımına yol açtı. Bilim insanları, bu plazma bulutunun Güneş’ten Dünya’ya yalnızca yaklaşık 25 saat içinde ulaşmasını olağan dışı bir hız olarak değerlendirdi. Normal koşullarda benzer yolculuklar iki ile dört gün arasında sürüyor.
Uzay Hava Tahmin Merkezi (SWPC), Güneş’ten gelen büyük bir koronal kütle atımının etkilerinin 19 Ocak tarihi itibarıyla Dünya’ya ulaştığını doğruladı. Manyetik koşullar, G4 seviyesinde “Şiddetli” olarak sınıflandırılan jeomanyetik fırtına durumuna yükseldi. Merkezin kıdemli tahmincisi Shawn Dahl, uzay ortamındaki manyetik enerjinin normal seviyelerin yaklaşık yirmi katına ulaştığını açıkladı.
Uzay Hava Tahmin Merkezi, gelişmelerin ardından havayolu şirketlerini, NASA’yı, Federal Havacılık İdaresi’ni, Acil Durum Yönetim Ajansı’nı ile Kuzey Amerika Elektrik Güvenilirliği Kurumu’nu bilgilendirdi. Yetkililer, kritik altyapıların önleyici adımlar atabilmesi için kurumlar arası iletişimin sürdüğünü aktardı.
Uzmanlar, yüksek irtifalarda radyasyon seviyesinin yükseldiğini belirtiyor. Uluslararası Uzay İstasyonu’nda görev yapan astronotlar için ek önlemler devreye alındı. Astronotlar, daha iyi korunan bölümlere geçerek maruziyeti azaltıyor. Havacılık otoriteleri, kutup bölgelerinden geçen uçuşlar için de durumu yakından izliyor.
Uzay ajansları ve izleme kuruluşları, özellikle jeosenkron yörüngedeki uydular için risk seviyesinin arttığını bildiriyor. Uzmanlar, GPS sinyallerinde hassasiyet kaybı ve kutup bölgelerinde yüksek frekanslı radyo iletişiminde parazitlenme gibi etkilerin yaşanabileceğini aktarıyor. Colorado Üniversitesi’nden güneş fizikçisi Ryan French, geniş çaplı bir altyapı kesintisi veya toplumsal etkinin beklenmediğini, ancak ilgili sektörlerin durumu izlemeye devam etmesi gerektiğini ifade etti.
Jeomanyetik fırtına, kutup ışıklarını (aurora) alışılmadık derecede düşük enlemlere taşıdı. NOAA tahminlerine göre, fırtınanın devam etmesi durumunda kuzey ışıklarının ABD’de yirmi dörtten fazla eyalette görülebileceği öngörülüyor. Avrupa’da ise Hollanda, Almanya ve çevre ülkelerden de aurora gözlem raporları alınmaya başlandı.
Uzay hava durumu uzmanları, aktif güneş lekesi bölgesinde yeni patlamaların meydana gelme ihtimalinin sürdüğünü belirtiyor. Bilim insanları, Dünya’ya yönelme potansiyeli bulunan ek koronal kütle atımlarını izlemeyi sürdürürken, benzer yoğunlukta olayların önümüzdeki günlerde de tekrarlanabileceğini vurguluyor.
