ABD’de geliştirilen yapay zekâ destekli STAR sistemi, sperm hücresi bulunamayan erkeklerde canlı sperm tespiti yaparak çocuk sahibi olma hayalini gerçeğe dönüştürüyor. Columbia Üniversitesi’nin öncülüğünde geliştirilen bu yöntem sayesinde, 18 yıl boyunca çocuk sahibi olamayan bir çift ilk bebeklerini bekliyor.
Azoospermi Hastaları için Yapay Zekâ Teknolojisi Umut Olabilir
Azoospermi, erkeklerde meni örneğinde hiç sperm bulunamaması anlamına geliyor. Bu durum, kısırlık teşhisi konulan erkeklerin yaklaşık %15’ini etkiliyor. Columbia Üniversitesi Üreme Merkezi Direktörü Dr. Zev Williams, azoospermi tanısı alan erkeklerin daha önce yalnızca testis dokusundan cerrahi yolla hücre aranması veya donör sperm kullanımı gibi seçeneklere yöneldiğini belirtti.
Dr. Williams ve ekibi, uzayda yıldız ve gezegen aramak için kullanılan algoritmalardan ilham aldı. Beş yıl süren çalışmanın ardından geliştirilen STAR (Sperm Tracking and Recovery) sistemi, yapay zekâ desteğiyle milyonlarca hücreyi saniyeler içinde analiz ediyor. STAR, klasik mikroskopla görülmeyen sperm hücrelerini yüksek hassasiyetle tespit ederek devrim niteliğinde bir çözüm sunuyor.
Mart 2025’te, 38 yaşındaki Rosie takma adını kullanan kadın STAR teknolojisi sayesinde hamile kalan ilk kişi oldu. Eşi, yıllar önce azoospermi teşhisi almıştı. STAR, yalnızca üç canlı sperm tespit etti. Yapay zekâ bu sperm hücrelerini hızla izole etti ve tüp bebek işlemi başarıyla uygulandı. Rosie şu anda hamileliğinin beşinci ayında.
Yapay zekâ destekli STAR sisteminin tüm süreci yaklaşık 3.000 dolara tamamlanıyor. Bu rakam, ABD’de klasik tüp bebek uygulamalarında görülen 12.000 ila 30.000 dolar arası maliyetlerin oldukça altında. Columbia Üniversitesi, bu yöntemi yaygınlaştırmayı hedefliyor.
Son yıllarda erkeklerde sperm sayısında büyük bir düşüş gözlemleniyor. 1973-2011 arasında Batı ülkelerinde sperm sayılarında %52.4 oranında azalma tespit edildi. Bilim insanları bu durumu çevresel faktörler, kötü beslenme ve hareketsiz yaşam tarzıyla ilişkilendiriyor. Bu tablo, yapay zekânın üreme tıbbında daha fazla rol üstlenmesini kaçınılmaz hâle getiriyor.
STAR yöntemi umut verse de bazı uzmanlar dikkatli olunması gerektiğini belirtiyor. Amerikan Üreme Tıbbı Derneği Başkanı seçilen Dr. Robert Brannigan, teknolojinin başarı potansiyelinin yüksek olduğunu ancak uzun vadeli verilerin dikkatle izlenmesi gerektiğini söyledi.
Yapay zekâ tabanlı STAR yöntemi şimdilik yalnızca Columbia Üniversitesi Üreme Merkezi’nde uygulanıyor. Sistem, yalnızca sperm hücrelerini tespit etmiyor aynı zamanda bu hücreleri zarar vermeden izole ederek ileri düzeyde koruma sağlıyor. Yöntemin kısa sürede başka merkezlerde de kullanılabilir hâle gelmesi bekleniyor.
