ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA), hızla büyüyen ticari uzay endüstrisine ayak uydurabilmek için yeni bir gelir kaynağına yöneliyor. Senatör Ted Cruz’un geçen hafta kamuoyuna sunduğu bütçe uzlaşı tasarısında, 2026 yılından itibaren ticari uzay şirketlerinden kalkış ve dönüş lisansları için ücret alınması öngörülüyor. Bu düzenlemeyle, FAA’nın Ticari Uzay Taşımacılığı Ofisi’ne (AST) ek kaynak sağlanması hedefleniyor.
Artan Fırlatma Trafiği FAA Üzerinde Baskı Oluşturuyor
Yasa tasarısı, FAA’nın bu lisans ücretlerini sekiz yıl boyunca kademeli şekilde artırmasını ve sonrasında enflasyona göre güncellemesini öneriyor. Elde edilecek gelir, FAA’nın ticari uzay ofisinin işletme giderlerini karşılamak üzere bir güven fonuna aktarılacak.
2015 yılında sadece 11 ticari fırlatma ve dönüş faaliyeti için lisans veren FAA, 2024’te bu sayının 164’e yükseldiğini açıkladı. 2025’te ise bu rakamın 200’ü aşması bekleniyor. Özellikle SpaceX’in Falcon 9 roketi, bu yoğunluğun büyük kısmını oluşturuyor. Ancak artan operasyon sayısına rağmen FAA’nın ticari uzay ofisi bütçesi, orantılı bir şekilde büyümedi. 2021’de 27.6 milyon dolar olan bütçe, 2024’te 42 milyon dolara yükselse de, bu artış enflasyon karşısında yetersiz kaldı. SpaceX, geçtiğimiz yıl FAA’dan lisans almakta yaşadığı gecikmelerin ardından, kuruma lisanslama personelini iki katına çıkarması çağrısında bulunmuştu.
Roket Başına Ücretler Aşamalı Olarak Artacak
Cruz’un tasarısında yer alan plana göre, ücretlendirme taşınan yük ağırlığına göre yapılacak. 2026 yılında her pound (yaklaşık 0.45 kilogram) için 25 cent ücret alınacak. Bu miktar 2033’te 1.50 dolara çıkacak. Toplam ücret ise 2026’da 30 bin dolar ile sınırlandırılırken, bu sınır 2033’te 200 bin dolara kadar yükselecek.
SpaceX’in yalnızca Starlink görevlerinde taşıdığı ortalama 17 tonluk yük üzerinden yapılan hesaplamalara göre, şirket 2026 yılında her fırlatma için yaklaşık 9.400 dolar ödeyecek. Geçtiğimiz yıl 89 Starlink fırlatması yapan SpaceX, bu lisans düzenlemesi hayata geçerse FAA’ya yılda 800 bin doları aşan bir ödeme yapmak zorunda kalacak. Bu miktarın 2033’te 56 bin dolara çıkması, hatta Starship roketlerinin devreye girmesiyle 200 bin dolarlık tavan ücrete ulaşması bekleniyor.
Havacılıkta Ödenen Ücretler Örnek Gösterildi
Senato Ticaret Komitesi Başkanı olan Ted Cruz, hava sahasının ticari roketler tarafından kullanımının, FAA’nın operasyon yükünü artırdığını belirtti. Havayolu şirketleri her uçuş segmenti için FAA’ya ödeme yaparken, özel uçak sahipleri de kayıt ücreti ödüyor. Cruz, uzay şirketlerinin bu sistemde ücretsiz faydalandığını vurgulayarak, tüm kullanıcıların hava sahasının bakım ve modernizasyon maliyetine katkı sunması gerektiğini ifade etti.
FAA Başkanlığına aday gösterilen Bryan Bedford da bu görüşe destek verdi. Mevcut sistemin, uzay trafiğindeki artışı kaldırmakta zorlandığını söyleyen Bedford, yeni nesil hava sahası altyapısının bu yoğunluğu karşılayacak şekilde modernize edilmesi gerektiğini belirtti.
SpaceX konuya ilişkin yorum yapmazken, sektörde yer alan diğer oyuncuların tepkisi karışık oldu. Blue Origin ve SpaceX’in de üyesi olduğu Ticari Uzay Uçuşları Federasyonu, geçtiğimiz yıl yaptığı açıklamada bu tür ücretlendirmelere karşı olduğunu bildirmişti. Federasyon, ticari uzay şirketlerinin hava sahasını sınırlı kullandığını ve mevcut durumda FAA’ya katkı sunmalarının uygun olmadığını savunmuştu.
Buna karşın Amazon’un Project Kuiper görevlerini gerçekleştirecek olan United Launch Alliance (ULA), tasarıyı hâlen değerlendirdiklerini ancak adil ve sektörü dezavantajlı duruma sokmayan bir ücretlendirmeye genel olarak olumlu baktıklarını açıkladı.
